🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:18:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुदाय
sudāya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विवाह आदि में (कन्या को) दी जाने वाली वस्तुएँ (2.8.28) हरण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुदाय संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उत्तम दान ।
२. यज्ञोपवीत संस्कार के समय ब्रह्मचारी को दी जानेवाली भिक्षा ।
३. विवाह के अवसर पर कन्या या जामाता को दिया जानेवाला दान । दहेज ।
४. वह जो उक्त प्रकार के दान करे । (अर्थात् पिता, माता आदि) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—दाय m. a good or auspicious gift, a special gift on partic. occasions (e.g. a gift to a student at his investiture with the sacred thread or Yajñopavīta, a nuptial present &c.), L.
सु—दाय mfn. one who makes the above gift (e.g. a father, mother, husband &c.), Dāyabh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1224,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुदाय पु० सुष्ठु दीयते सु + दा--कर्मणि घञ् । १ यौतुकपसा- दादिना स्त्रियै देये धने । सोदायिरुशब्दे दृश्यम् । सुष्ठु दायो यस्य । २ पितृप्रभृतौ ज्ञातौ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5312,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुदायः, पुं, (सुष्ठु दीयते इति । सु + दा + घञ् युगागमः ।) देययौतकादि । इत्यमरः । २ । ८ । २८ ॥ यथा । यौतक आदिना उपनयन- भिक्षाप्रसादादि च यत् देयं तत् दायहरण- पदवाच्यम् । कन्यादानकाले जामात्रादिभ्यो व्रतभिक्षादौ ब्राह्मणादिभ्यश्च यद्द्रव्यं दीयते तत्र दायादिद्वयमित्यर्थः । युतकं योनिसम्बन्धः तत्र भवमिति ष्णे यीतकम् । युतयोर्व्वधूवरयोरिद- मिति वा कणि यौतुकम् । यौतुकमुकारमध्य- मपि । यौतकं यौतुकञ्च तत् । इति वाचस्पतिः दीयते दायः कर्म्मणि घञ् सुष्ठुदीयते सुदाय इति पाठ इत्यन्ये । इति भरतः ॥ पितृमातृ- भर्त्तृकुलसम्बन्धी । यथा, -- “सुदायेभ्यःपितृमातृभत्तृ कुलसम्बन्धिभ्यो लब्धं सौदायिकम् ।” इति दायतत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-369-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें