🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:49:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुरता
suratā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुरता १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सुर या देवता का भाव या कार्य ।
२. देवत्व ।
२. सुरसमुह । देवसमूह । देव जाति ।
३. संभोग का आनंद ।
४. पत्नी । स्त्री॰
५. एक अप्सरा का नाम ।
सुरता २ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार की बाँस की नली जिसमें से दाना छोड़कर बोया जाता है ।
सुरता ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ स्मृति, हिं॰ सुरत]
१. चिंता । ध्यान ।
२. चेत । सुध । उ ।— छाँड़ि शासना बौध की अरहंत की ना मानि । सुरता छाँड़ि पिशाचता काहै को करि बानि । — (शब्द॰) ।
सुरता पु ४ वि॰ ध्यान लगानेवाला । ध्यानी ।
सुरता † ५ वि॰, संज्ञा पुं॰ [सं॰ श्रोता] दे॰ श्रोता ।
सुरता ६ वि॰ [हिं॰ सुरत] समझदार । होशियार । बुद्धिमान् । सयाना । चालाक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—रता (आ), f. a wife, Hariv. (Sch.)
N. of an Apsaras, MBh.
सुर—ता f. godhead, MBh.
the rice of gods, Cat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1232,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुरता स्त्री सुराणां समूहः भावो वा तल् । १ देवसमूहे २ देवत्वे च मेदि० । सु + रम--क्त । ३ अत्थन्तरतायां स्त्रियां स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5316,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुरता, स्त्री, (सुराणां भावः समूहो वा । सुर + तल् ।) देवत्वम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, महाभारते । ५ । ९८ । १४ । “भवनं पश्य वारुण्यं यदेतत् सर्व्वकाञ्चनम् । यत् प्राप्य सुरतां प्राप्ताः सुराः सुरपतेः सखे ॥”) सुरसमूहः । इति व्याकरणम् ॥ (सुष्ठु रता । अप्सरोविशेषः । यथा, महाभारते । १ । ६५ । ५१ । “केशिनी च सुवाहुश्च सुरता सुरजा तथा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-379-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें