🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:26:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुवर्णा
suvarṇā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुवर्णा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अग्नि की सात जिह्वाओं में से एक का नाम ।
२. इक्ष्वाकु की पुत्री और सुहोत्र की पत्नी का नाम ।
३. हलदी । हरिद्रा ।
४. काला अगर । कृष्णागुरु ।
५. खिरैटी । बरियारा । बला ।
६. कटेरी । सत्यानासी । स्वर्णक्षीरी ।
७. इंद्रायन । इंद्रवारुणी ।
८. कटुतुंबी । तितलौकी (को॰) ।
सुवर्णा वि॰ स्त्री॰ सुंदर वर्णवाली । दे॰ सुवर्ण २ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु-वर्णा (आ), f. turmeric, L.
Sida Rhomboidea or Cordifolia, L.
another plant (= स्वर्णक्षीरी), L.
a bitter gourd, colocynth, W.
N. of one of the seven tongues of fire, MW.
of a daughter of Ikṣvāku (the wife of Su-hotra), MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1236,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुवर्णा स्त्री सुष्ठु वर्णो यस्याः । १ कालागुरुणि मेदि० । २ वाट्यालके शब्दमा० । ३ स्वर्णक्षीर्य्यां ४ हरिद्रायाम् राजनि० । ५ आखुकर्ण्यां स्त्री राजनि० गौ० ङीष् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5321,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुवर्णा, स्त्री, (सुष्ठु वर्णो यस्याः ।) कृष्णागुरु । इति मेदिनी ॥ वाट्यालकः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ स्वर्णक्षीरी । हरिद्रा । इति राजनिर्घण्टः ॥ (हास्तिनापुरकर्त्तुर्हस्तिनो माता । यथा, महा- भारते । १ । ९५ । ३४ । “सुहोत्रः खलु इक्ष्वाकु- कन्यामुपयेमे सुवर्णां नाम तस्यामस्य जज्ञे हस्ती य इदं हास्तिनपुरं स्थापयामास एत- दस्य हास्तिनपुरत्वम् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-386-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें