🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:12:21 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुवर्ण
suvarṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सोने का एक कर्ष (2.9.86) बिस्त
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुवर्ण १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सोना । स्वर्ण ।
२. धन । संपत्ति । दौलत ।
३. प्राचीन काल की एक प्रकार की स्वर्णमुद्रा जो दस माशे की होती थी ।
४. सोलह माशे का एक मान ।
५. स्वर्णगैरिक ।
६. हरिचंदन ।
७. नागकेशर ।
८. हलदी । हरिद्रा ।
९. धतूरा ।
१०. कणगुग्गुल ।
११. पीला । धतूरा ।
१२. पीली सरसों । गौर सर्षप ।
१३. एक प्रकार का यज्ञ ।
१४. एक वृत्त का नाम ।
१५. एक देवगंधर्व का नाम ।
१६. दशरथ के एक मंत्री का नाम ।
१७. अंतरीक्ष के एक पुत्र का नाम ।
१८. एक मुनि का नाम ।
१९. उत्तम जाति या अच्छा वर्ण (को॰) ।
२०. सुव- र्णालु कंद (को॰) ।
२१. स्वर का शुद्ध उच्चारण (को॰) ।
२२. एक तीर्थ (को॰) ।
२३. उत्तम वर्ण । अच्छा रंग (को॰) ।
सुवर्ण २ वि॰
१. सुंदर वर्ण या रंग का । उज्वल । चमकीला (को॰) ।
२. सोने के रंग का । स्वर्णिम । पीला ।
३. उत्तम वंश या अच्छी जाति का (को॰) ।
४. ख्यात । प्रसिद्ध (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—वर्ण &c. See s.v.
सु-वर्ण mf(आ)n. of a good or beautiful colour, brilliant in hue, bright, golden, yellow, RV. &c. &c.
gold, made of gold, TBr.; ChUp.; R.
of a good tribe or caste, MBh. xiii, 2607
सु-वर्ण m. a good colour, MW.
a good tribe or class, ib.
a kind of bdellium, L.
the thorn-apple, L.
a kind of metre, VarBṛS., Sch.
N. of a Deva-gandharva, MBh.
of an ascetic, ib.
of a minister of Daśa-ratha, R.
of a son of Antarīkṣa, VP.
of a king of Kāśmīra, Rājat.
of a poet, Cat.
सु-वर्ण m. (rarely n.) a partic. weight of gold (= 1 Karṣa, = 16 Māṣas, = 80 Raktikās, = about 175 grains troy), Mn.; MBh. &c.
सु-वर्ण m. a gold coin, Mṛcch.
a kind of bulbous plant (= सुवर्णालु), L.
a kind of aloe, L.
a kind of sacrifice, L.
सु-वर्ण (अम्), n. gold (of which 57 synonyms are given), AV. &c. &c.
money, wealth, property, riches, L.
a sort of yellow sandal-wood, L.
the flower of Mesua Roxburghii
a kind of vegetable (= गौर-सुवर्ण), L.
red ochre (= सुवर्णगैरिक), L.
the right pronunciation of sounds, ŚBr.
N. of a Tīrtha, MBh.
of a partic. world, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1233,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सुवर्ण a. [शोभनो वर्णोऽस्य] 1 Of good or beautiful colour, brilliant in hue, bright, yellow, golden. --2 Of a good tribe or caste. --3 Of good fame, glorious, celebrated. --र्णः 1 A good colour. --2 A good tribe or caste. --3 A sort of sacrifice. --4 An epithet of Śiva. --5 The thorn-apple. --र्णा 1 One of the seven tongues of fire. --2 Black aloe-wood. --3 Turmeric. --4 Colocynth. --र्णं 1 Gold. --2 A golden coin (--m. also); नन्वहं दशसुवर्णान् प्रयच्छामि Mk. 2. --3 A weight of gold equal to 16 Māṣas or about 175 grains Troy (m. also). --4 Money, wealth, riches. --5 A sort of yellow sandal-wood. --6 A kind of red chalk. --7 N. of a tree (नागकेशर). --Comp. --अक्षः N. of Śiva. --आख्यः {1} N. of a tree ( नागकेशर). {2} the thorn-apple. --अभिषेकः sprinkling the bride and bridegroom with water into which a piece of gold has been dropped. --कदली a variety of plantain. --कर्तृ, --कार, --कृत् m. a goldsmith. --गणिनं a particular method of calculation in arithmetic. --गैरिकं a kind of red-chalk. --जींविकः N. of a tribe; (गांचिकः शांखिकश्चैव कांस्यको मणिकारकः । सुवर्णजीविकश्चैव पंचैतेवणिजः स्मृताः ॥) --पुष्पः the globe-amaranth. --पुष्पित a. a bounding in gold; e. g. सुवर्णपुष्पितां पृथ्वीं विचिन्वंति त्रयो जनाः । शूरश्च कृतविद्यश्च यश्च जानाति सेवितुं Pt. 1. 45. --पृष्ठ a. coated with gold, gilded. --बिंदुः {1} N. of Viṣṇu. {2} a form of Śiva. --माक्षिकं a kind of mineral substance. --यूयी yellow jasmine. --रूष्यक a. abounding in gold and silver. --रेतस् m. an epithet of Śiva. --वणिज् m. N. of a mixed caste --वर्णः N. of Viṣṇu. --वर्णा turmeric. --सिद्धः an adept who has [] acquired gold by magical means. --स्तेयं stealing of gold (one of the five Mahāpātakas q. v.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1133-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सुवर्ण" आता है (30)
कनक सोना । सुवर्ण । स्वर्णऋक्थ धन । सुवर्ण । सोनापुरट सुवर्ण । सोनाकर्चूर सोना । सुवर्णशातकौंभ सोना । सुवर्णपारज् सोना । सुवर्णलोहवर सुवर्ण । सोनादीप्तक सोना । सुवर्णभास्कर सुवर्ण । सोनामहारजत सोना । सुवर्णसौमेरुक सोना । सुवर्णसौमेरव सुवर्णउत्तमवर्ण सुवर्ण । अच्छे रंगवाला । उत्तम जाति कास्वर्णधातु सुवर्ण । सोनाकंचन सोना । सुवर्णरैमय सोना । सुवर्णसुवण पु संज्ञा पुं॰ सोना । सुवर्ण । (डिं॰)पारश्वय सुवर्ण । सोनासौमेक्षक सोना । सुवर्णहेम हिम । पाला । बर्फकटंकट आग । अग्निनिष्क वैदिक काल का एक प्रकार का सोने का सिक्का या मोहर जिसका मान भित्र भित्र…चांपेय चपकहर्षयित्नु आनंददायकशतकुंभ एक प्राचीन पर्वत का नामसौवर्ण एक वर्ष भर सोनाअष्टमंगल आठ मंगलद्रव् या पदार्थ—सिंह, वृष, नाग, कलश, पंखा, वैजयंती, भेरी और दीप…लोभन लुभानेवाला । उलझाने या फँसानेवालाहुन मोहर । अशरफी । स्वर्णमुद्राहिरन हरिन । मृग । विशेष- दे॰ 'हरिन' । मुहा॰—हिरन हो जाना=भाग जाना । बहुत ते…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें