🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:23:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गांगेय
gāṃgeya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गांगेय १ वि॰ [सं॰ गाङ्गेय]
१. गंगा संबंधी । गंगा का ।
२. गंगा में स्थित । गंगातट पर स्थित ।
गांगेय २ संज्ञा पुं॰
१. भीष्म ।
२. कार्तिकेय ।
३. हेलसा मछली ।
४. कसेरू । भद्रमोथा ।
५. सोना ।
६. धतूरा ।
७. दक्षिण का एक राजवंश । विशेष—यह पहले कोल्हापुर के पास गंगवाड़ी नामक स्थान में राज्य करता था । प्रगल्भ के पुत्र कोलाहल ने कोलाहलपुर या कोल्हापुर बसाया था । पीछे बहुत पीढ़ियों के बाद कामा- र्णव नामक राजा ने चालुक्य राजा बालादित्य से कलिंग राज्य जीता । इस वंश का राज्य ११ वीं शताब्दी तक विद्यमान था । इसी वंश के राजा अनंग भीमदेव ने जगन्नाथ का प्रसिद्ध मंदिर बनवाया था ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाङ्गेय mfn. being in or on the Ganges, coming from or belonging or relating to the Ganges, MBh.; R. vi
गाङ्गेय m. (g. शुभ्रादि, Kāś. & Gaṇar.; = गाङ्गायनि) Bhīṣma, MBh.
N. of Skanda, ix, 2465; xiii, 4096
the Hilsa or Illias fish (इल्लिश), L.
the root of a kind of grass, L.
गाङ्गेय m. pl. N. of a family, Saṃskārak.
गाङ्गेय n. the root of Scirpus Kysoor or of a Cyperus (कशेरु), Suśr. vi, 17, 15 and 39, 94
gold, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (353,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गांगेय a. (यी f.) Being in or on the Ganges. --यः N. of Bhīṣma or Kārtikeya. --यं Gold.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0456-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाङ्गेय पु० गङ्गा + अपत्ये ढक् । १ भीष्मे, २ कार्त्तिकेये च । “यं गर्भं सुसुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम् । तदुल्वं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत” इत्युक्तेः ३ स्वर्णे, ४ तन्नाम- नामके धुस्तूरे, ५ कशेरुणि च शब्दार्थचि० । ६ इल्लि- शमत्स्ये पु० त्रिका० । ७ भद्रमुस्तके राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2569,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गाङ्गेयं, क्ली, (गङ्गाया अपत्यम् । “शुभ्रा- दिभ्यश्च ।” ४ । १ । १२३ । इति ढक् । गङ्गा- जातत्वादस्य तथात्वम् ।) स्वर्णम् । (यदुक्तं महाभारते वनपर्व्वणि । “यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम् । तदुल्वं पर्व्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत ॥”) धुस्तूरः । कशेरु । इत्यमरः । २ । ९ । ९४ ॥ मुस्तम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (अस्य पर्य्यायाः यथा, वैद्यकरत्नमालायाम् । “मेघाख्यं मुस्तकं मुस्ता गाङ्गेयं भद्रन्मुस्तकम् ॥” गङ्गाजातजलादौ त्रि । यथा, महाभारते । ३ । ३ । ३४ । “योगमास्थाय धर्म्मात्मा वायुंभक्ष्यो जितेन्द्रियः । गाङ्गेयं वार्य्युपस्पृश्य प्राणायामेन तस्थिवान् ॥”)
गाङ्गेयः, पुं, (गङ्गाया अपत्यं पुमान् । “शुभ्रा- दिभ्यश्च ।” ४ । १ । १२३ । इति ढक् ।) भीष्मः । (यथा, देवीभागवते । २ । ४ । ३७ । “वसुदेवं विदित्वैनं सुखं भुङ्क्ष सुतोद्भवम् । गाङ्गेयोऽयं महाभाग ! भविष्यति बलाधिकः ॥” अस्य जन्मविवरणं तत्रैव २ अध्याये तथा भीष्मशब्दे विस्तरशो द्रष्टव्यम् ॥) कार्त्तिकेयः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, महाभारते । १ । १३८ । १३ । “आग्नेयः कृत्तिकापुत्त्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि । श्रूयते भगवान् देवः सर्व्वदेवमयो गुहः ॥”) इल्लीशमत्स्यः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ भद्र- मुस्ता । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-321-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गांगेय" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें