🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:32:17 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सूरि
sūri
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूरि संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. यज्ञ करानेवाला । ऋत्विज् ।
२. पंडित । विद्वान् । आचार्य । (विशेषकर जैनाचार्यों के नामें के पीछे यह शब्द उपाधिस्वरूप प्रयुक्त होता है) ।
३. बृहस्पति का एक नाम ।
४. कृष्ण का नाम ।
५. यादव ।
६. अर्चना, पूजन करनेवाला व्यक्ति ।
७. सूर्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सूरि m. a learned man, sage (often ifc. after names, esp. as a title given to Jaina teachers), Kālid.; VarBṛS. &c.
N. of Bṛhas-pati (the sage among the gods) or the planet Jupiter, VarBṛS.
of Kṛṣṇa, W.
of a poet, Cat.
= यादव and सूर्य, L.
2. सूरि m. ‘inciter’, the institutor of a sacrifice (= यजमान in later language), RV.; AV.
a lord, chief (also of gods), RV.
3. सूरि m. a presser or extractor of Soma, Soma sacrificer, RV.
सूरि m. (fr. √ सृ; cf. सूर्त) a course, path (= सरणि), RV. i, 141, 8 (Sāy.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1243,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूरिः [सू क्त्रिन्] 1 The sun. --2 A learned or wise man, a sage; अथवा कृतवाग्द्वारे वंशेऽस्मिन्पूर्वसूरिभिः R. 1. 4; Śi. 14. 21. --3 A priest. --4 A worshipper. --5 A title of respect given to Jaina teachers; e. g. मल्लिनाथसूरि. --6 N. of Kṛṣṇa.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूरि पु० सू--क्रिन् । १ सूर्य्ये २ अर्कवृक्षे ३ थादवभेदे ४ पण्डिते च अमरः “सदा पश्यन्ति सूरयः” इति श्रुतिः । ४ राज- सर्षपे स्त्री ङीप् रत्नसा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5327,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूरिः, पुं, (सूते सद्वाक्यानीति । सू + “सूङः क्रिः ।” उणा० ४ । ६४ । इति क्रिः ।) पण्डितः । इत्यमरः । २ । ७ । ६ ॥ (यथा, भागवते । १ । १ । १ । “जन्माद्यस्य यतोऽन्वयादितरतश्चार्थेष्वभिज्ञः स्वराट् ॥ तेने ब्रह्म हृदा य आदिकवये मुह्यन्ति यत् सूरयः ॥”) यादवः । सूर्य्यः । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-395-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सूरि" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें