🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:55:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्तिमित
stimita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्तिमित १ वि॰ [सं॰]
१. भीगा हुआ । तर । नम । आर्द्र ।
२. स्थिर । निश्चल । उ॰—सब सभा रही निस्तब्ध, राम के स्तिमित नयन ।—अपरा, पृ॰ ४५ ।
३. शांत ।
४. प्रसन्न । संतुष्ट ।
५. कोमल (को॰) ।
६. बंद । मुकुलित (को॰) ।
७. अकड़ा हुआ । निश्चेष्ट (को॰) । यौ॰—स्तिमितगति, स्तिमितजव = धीरे धीरे बढ़नेवाला । स्तिमितनयन = एकटक देखनेवाला । जिसे टकटकी बँधी हो । स्तिमितप्रवाह = धीरे धीरे बहनेवाला । स्तिमितवायु = शांत वायु । शांत हवा । स्तिमितस्थिति = जो निश्चल खड़ा हो ।
स्तिमित २ संज्ञा पुं॰
१. नमी । आर्द्रता ।
२. स्थिरता । निश्चलता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तिमित mfn. wet, moist, Naiṣ.; Caurap.
fixed, motionless (cf. स्तम्भित), MBh.; Kāv. &c.
still, calm, tranquil, soft, gentle (अम् ind.), ib.
pleased, MW.
स्तिमित n. moisture, ib.
stillness, motionless, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1258,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्तिमित a. [स्तिम्-कर्तरि क्त] 1 Wet, moist. --2 (a) Still, unruffled, calm; क्षुभितमुत्कलिकातरलं मनः पय इव स्तिमितस्य महोदधेः Māl. 3. 10. (b) Fixed, rigid, unmoved, motionless, steady; वाचस्पतिः सन्नपि सोऽष्टमूर्तौ त्वाशास्यचिंतास्तिमितो बभूव Ku. 7. 87; 2. 59; स्तिमितविकसितानां Māl. 1. 27; R. 2. 22, 3. 17, 13. 48, 79; U. 6. 25. --3 Closed, shut; R. 1. 73. --4 Benumbed, paralysed. --5 Soft, tender. --6 Gratified, satisfied. --तं 1 Moisture --2 Fixity, steadiness. --Comp. --वायुः still air. --समाधिः steady contemplation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1145-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तिमित न० स्तिम--भावे क्त । १ आर्द्रतायाम् अमरः । २ अचाञ्चल्ये च मेदि० कर्त्तरि क्त । ३ अचञ्चले ४ आर्द्रे च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5342,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्तिमितः, त्रि, (स्तिम + क्तः ।) अचञ्चलः । (यथा, रघुः । १३ । ४८ । “एषा प्रसन्नस्तिमितप्रवाहा सरिद्विदूरान्तरभावतन्वी । मन्दाकिनी भाति नगोपकण्ठे मुक्तावली कण्ठगतेव भूमेः ॥” आर्द्रः । यथा, “स्तिमितोऽचञ्चलार्द्रयोः ।” इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-433-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬