🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:33:35 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्मित
smita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हल्की मुस्कान 'स्मित' (1.7.36)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्मित १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] मंद हास्य । धीमी हँसी । उ॰—श्रम अभिलाष सगर्व स्मित क्रोध हरष भय भाव । उपजत एकहिं बार जहँ तहँ किलकिचित हाव । —केशव (शब्द॰) ।
स्मित २ वि॰ [सं॰]
१. मुस्कराता हुआ । मंद मंद हँसता हुआ ।
२. खिला हुआ । विकसित । प्रस्फुटित । स्मितदृश=विकसित या प्रसन्न दृष्टिवाला । यौ॰—स्मितदृशी=स्त्री सिजकी आँखें प्रसन्न या हँस रही हों । हँसमुखी औरत । स्मितपूर्व=मृदुहास या मुसकराहट के साथ । स्मितमुख=प्रसन्नवदन । हँसमुख । स्मितवाक्=मुसकराहट के साथ बोलनेवाला । स्मितशालो=मंदहासयुक्त । स्मित युक्त । स्मितशौभी=मंदहास या मुसकराहट के कारण सुंदरी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्मित mfn. smiled, smiling, MBh.; R. &c.
expanded, blown, blossomed, Śiś.; Pañcat.
स्मित n. a smile, gentle laugh (˚तं-√ कृ, ‘to smile’), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1271,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्मित p. p. 1 Smiled, smiling. --2 Expanded, blown, blossomed; Pt. 1. 136. --तं A smile, gentle laugh; सस्मितं ‘with a smile’; [] सविलक्षस्मितं &c. --Comp. --ट्टश् a. having a smiling look. (--f.) a handsome woman. --पूर्वम् ind. smilingly, with a smile; सप्तर्षिभिस्तान् स्मितपूर्वमाह Ku. 7. 47. --शालिन् a. smiling.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1156-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्मित न० स्मि--भावे क्त । १ ईषद्धास्ये अमरः “मुह्हं विकशित- स्मतम्” मालतीमाधवम् । कर्त्तरि क्त । २ विकशिते ३ ईषद्धास्यान्विते च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5373,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्मितं, क्ली, (स्मि ङ ईषद्धसनम् + क्तः ।) ईष- द्धास्यम् । इत्यमरः । १ । ७ । ३४ ॥ (यथा, महाभारते । १ । १५३ । २२ । “विलज्जमानेव नता दिव्याभरणभूषिता । स्मितपूर्व्वमिदं वाव्यं भीमसेनमथाब्रवीत् ॥” विकसिते, त्रि । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, माघे । ६ । ५४ । “स्मितसरोरुहनेत्रसरोजला- मतिसिताङ्गविहङ्गहसद्दिवम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-463-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्मित" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें