🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:36:23 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वागत
svāgata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वागत संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. किसी अतिथिया विशिष्ट पुरुष के पधारने पर उसका सादर अभिनंदन करना । संमानार्थ आर्ग बढ़कर लेना । अगवानी । अभ्यर्थना । पेशवाई । जैसे,—उनका स्वागत लोगों ने बड़े उत्साह और उमंग से किया ।
२. एक बुद्ध का नाम ।
स्वागत २ वि॰
१. सम्यक् रूप से स्वयं आया हुआ ।
२. सु अर्थात् सुंदर या विधिसंमत उपायों से प्राप्त । जैसे,—धन, द्रव्य आदि [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वागत mfn. (for स्व्-आग्˚ See p. 1283) come of o˚'s self, MW.
स्व्-आगत mfn. (for स्वागत See p. 1277, col. 2) well come, welcome, R.
lawfully-earned (as money), Mn. iv, 226
स्व्-आगत m. N. of a Buddha, Lalit.
of a king, VP.
of another man, Buddh.
स्व्-आगत (अम्), n. welcome, greeting, salutation (स्वागतं ते with or without अस्तु, ‘I wish you welcome’), MBh.; Kāv. &c.
welfare, health (see next).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1277,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वागतं [सुखेन आगतं सुष्ठु आगतं वा] Welcome, happy arrival (used chiefly in greeting a person who is put in the dative case); स्वागतं देव्यै M. 1; (तस्मै) प्रीतः प्रीतिप्रमुखवचनं स्वागतं व्याजहार Me. 4; स्वागतं स्वानधीकारान् प्रभावैरवलंब्य वः । युगपद् युगबाहुभ्यः प्राप्तेभ्यः प्राज्यविक्रमाः Ku. 2. 18.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1162-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वागत न० सुखेन आगतम् सु + आ + गम्--भावे क्त । १ सुखे० नागमने “स्वागतं स्वानधीकारान्” कुमारः तदस्यास्ति अच् । २ कुशले ३ कुशलप्रश्ने हारा० । स्वापतञ्च षोडशोपचारमध्यो द्वितीयोपचारः आसनं स्व गतं पाद्यभित्यादि । उपचारशब्दे दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5386,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वागतं, क्ली, (सुखेनागतमिति ।) कुशलप्रश्नः । इति हारावली ॥ (यथा, कुमारे । २ । १८ । “स्वागतं स्वानधिकारान् प्रभावैरवलम्ब्य वः । युगपद्युगबाहुभ्यः प्राप्तेभ्यः प्राज्यविक्रमाः ॥”) सुखेंनागतं स्वेनागतञ्च ॥ (सुष्ठु आगते, त्रि । यथा, मनुः । ४ । २२६ । श्रद्धयेष्टञ्च पूर्त्तञ्च नित्यं कुर्य्यादतन्द्रितः । श्रद्धाकृते ह्यक्षये ते भवतः स्वागतैर्धनैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-490-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्वागत" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें