🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:49:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वादु
svādu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वादु १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मधुर रस । मीठा रस । मधुरता ।
२. गुड़ ।
३. जीवक नामक अष्टवर्गीय ओषधि ।
४. अगर । अगुरुसार ।
५. महुआ । मधूक वृक्ष ।
६. चिरौंजी । पियाल ।
७. कमला नीबू ।
८. काँस । काशतुण ।
९. बेर । बदर ।
१०. सेंधा नमक । सैंधव लवण ।
११. दूध । दुग्ध ।
१२. मनोहरता । चारुता । सौंदर्य (को॰) ।
स्वादु २ संज्ञा स्त्री॰ दाख । द्राक्षा ।
स्वादु ३ वि॰
१. मीठा । मधुर । मिष्ट ।
२. जायकेदार । मजेदार । स्वादिष्ठ ।
३. अभीप्सित । इष्ट । मनोज्ञ । सुदर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वादु mf(वी)n. sweet, savoury, palatable, dainty, delicate, pleasant to the taste, agreeable, charming (also as compar. ‘sweeter than &c.’, with abl.), RV. &c. &c.
स्वादु m. sweet flavour, sweetness, L.
sugar, molasses, L.
N. of various plants (= जीवक, गन्ध-धूम-ज &c.), L.
स्वादु mf(उ or वी). = द्राक्षा, a grape, L.
स्वादु (उ), n. sweet taste, sweetness, Megh.
स्वादु m. pleasantness, charm, beauty, Subh.
स्वादु [cf. Gk. ἡδύς; Lat. suavis; Old Sax. swôti; Angl.Sax. swêete; Eng. sweet; Germ. süss.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1279,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वादु a. [स्वद्-उण्] (दु or द्वी f.; compar. स्वादीयस्, superl. स्वादिष्ठ) 1 Sweet, pleasant to the taste, sapid, savoury, dainty, tasteful; तृषा शुष्यत्यास्ये पिबति सलिलं स्वादु सुरभि Bh. 3. 92, Me. 24. --2 Pleasing, agreeable, attractive, lovely, charming. --m. 1 Sweet flavour, sweetness of taste, relish. --2 Treacle, molasses. --n. Sweetness, relish, taste; कविः करेति काव्यानि स्वादु जानाति पंडितः Subhāṣ. [] --दुः f. A grape. --Comp. --अन्न sweet or choice food, dainties, delicacies. --अम्लः the pomegranate tree. --खंडः {1} a piece of any sweet substance. {2} molasses. --धन्वन् m. N. of the god of love. --फलं the jujube. --(ला) the jujube tree. --मूलं a carrot. --रसा {1} the fruit of the hog-plum. {2} the Śatāvarī plant. {3} the root काकोली. {4} spirituous liquor. {5} a grape. --शुद्धं {1} rock-salt. {2} marine-salt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1162-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वादु पु० स्वद--उण् । १ मधुररसे हेमच० २ गुडे त्रिका० ३ जोवकौषधौ जटा० । ४ रष्टे ५ मधुरे ६ मनोज्ञे च त्रि- मेदि० स्त्रियां वा ङीप् । सा च ७ द्राक्षायां अमरः ८ अगुरुसारे गन्धद्रव्ये पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5387,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वादुः, पुं, (स्वद आस्वादने + “कृवापाजीति ।” उणा ०१ । १ । इति उण् ।) मधुररसः । यथा, -- “मधुरस्तु रसज्येष्ठो गुल्यः स्वादुर्म्मधूलकः ।” इति हेमचन्द्रः ॥ गुडः । यथा, -- “गण्डोलं स्यात् गुडः स्वादुः ।” इति त्रिकाण्डशेषः । जावकीषधिः । यथा, -- “ह्रस्वाङ्गो मधुरः स्वादुः प्राणकश्चिर- जीवकः ।” इति जटाधरः ॥ सुगन्धिद्रव्यभेदः । तत्पर्य्यायः । अगुरुसारः २ सुधूम्पः ३ गन्धधूमजः ४ । अस्य गुणाः । कटु- त्वम् । कषायत्वम् । उष्णत्वम् । सधूमामोदत्वम् । वातनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
स्वादुः, स्त्री, (स्वद् + उण् ।) द्राक्षा । इति स्वाद्वीशब्दटीकायां भरतः । २ । ४ । १०७ ॥
स्वादुः, त्रि, (स्वद् + उण् ।) इष्टः । मनोज्ञः । मधुरः । मिष्टः । इत्यमरमेदिन्यौ । ३ । ३९४ ॥ (तदुक्तम् । यथा, -- “स्वाद्वन्नं सघृतं पयोदधियुतं ये भुञ्जते मानवा [] स्तेषामिन्द्रियनिग्रहो यदि भवेद् पङ्गुस्तरेत् सागरम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-490-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्वादु" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें