🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:35:29 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वाहा
svāhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
देवताओं (और पितरों) को हवि देते समय (3.4.8) श्रौषट् · वौषट् · वषट् · स्वधा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वाहा १ अव्य॰ [सं॰] एक शब्द या मंत्र जिसका प्रयोग देवताओं को हवि देने के समय किया जाता है । जैसे,—इंद्राय स्वाहा । मुहा॰—स्वाहा करना=नष्ट करना । फूँक डालना । जैसे,— उसने बाप दादे की सारी संपत्ति दो हो बरस में स्वाहा कर डाली । स्वाहा होना=नष्ट होना । बरबाद होना । जैसे,— उनका सारा धन मामले मुकदमें में स्वाहा हो गया ।
स्वाहा २ संज्ञा स्त्री॰
१. अग्नि की पत्नी का नाम ।
२. सभी देवताओं को बिना किसी विचार के दी जानेवाली आहुति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्व्-आहा ind. (prob. fr. 5. सु and √ अह्; cf. दुर्-आहा) hail! hail to! may a blessing rest on! (with dat.; an exclamation used in making oblations to the gods; with √ कृ [ind.p. -कारम्, or -कृत्य] and acc. ‘to pronounce the exclamation Svāhā over’), RV. &c. &c.
स्व्-आहा f. an oblation (offered to Agni, Indra &c.) or Oblation personified (as a daughter of Dakṣa and wife of Agni; she is thought to preside over burnt-offerings; her body is said to consist of the four Vedas, and her limbs are the six Aṅgas or members of the Veda; she is represented also as a wife of the Rudra Paśu-pati), RV.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1284,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वाहा 1 An oblation or offering made to all gods indiscriminately. --2 N. of the wife of Agni. --ind. An exclamation used in offering oblations to the gods (with dat.); इंद्राय स्वाहा; अग्नये स्वाहा &c. --Comp. --कारः utterance of the exclamation Svāhā; स्वाहास्वधाकारविवर्जितानि श्मशानतुल्यानि गृहाणि तानि. --पतिः, --प्रियः Agni or fire. --भुज् m. a god, deity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1162-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वाहा अव्य० सु + आ + ह्वे--डा । १ देवोद्देशेन हविस्त्यागे अमरः । २ अग्निभार्य्यायां स्त्री “स्वाहयेव हविर्भुजम्” रघुः । ३ मातृकाभेदे च स्त्री “नमः स्वधायै स्वाहायै” इति पितृगाथा । “प्रकृतेः कलया चैव सर्वशक्तिस्वरूपिणी । वभूव दाहिका शक्तिरग्नेः स्वाहा स्वकामिनी । ग्रीष्म- मध्याह्णामार्त्तण्डप्रभाच्छादनकारिणि । त्वमग्नेर्दाहिका शक्तिर्भवपत्नी च सुन्दरी । दग्धुं न शक्तस्त्वदृते हुताशश्च त्वया विना । त्वन्नामोचार्य्य मन्त्रान्ते यो दास्यति हविर्नरः । सुरेभ्यस्तत्प्राप्नुवन्ति सुराः स्वानन्द- पूर्वकम् । अग्नेः सम्पत्स्वरूपा च श्रीरूपा सा गृहे- श्वरी । देवानां पूजिता शश्वत् नरादीनां भवाम्बिके!” ब्रह्मवै० प्र० ३७ अ० । ३ दुर्गाशक्तिभेदे “दुर्गा शिवा क्षमा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽन्तु ते” दुर्गापूजामन्त्रः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5391,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "स्वाहा" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें