🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:57:29 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हुताश
hutāśa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हुताश संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. (आहुति खानेवाला) अग्नि । आग ।
२. तीन की संख्या ।
३. चित्रक । चीते का पेड़ ।
४. डर । त्रास । खौफ । भय (को॰) । यौ॰—हुताशवृत्ति=जिसकी आजीविका अग्नि पर निर्भर हो । हुताशशाला=अग्नि का स्थान । अग्निशाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हुताश m. obl˚-eater, fire, MBh.; Kāv. &c.
N. of the number ‘three’, Gaṇit.
Plumbago Ceylanica, Suśr.
fear, alarm (?), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1301,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हुताश पु० हुतमश्नाति अश--अण् । १ वह्नौ शब्दर० २ चि- त्रकवृक्ष च । ल्यु हुताशनोऽप्युभयत्र । स च कर्मविशेष- विहितवह्नौ च । “कोटिहोमे हुताशनः” ति० त० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5432,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हुताशः, पुं, (हुतं अश्नाति इति । अश + अण् ।) अग्निः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, भाग- वते । १ । १२ । २१ । “धन्विनामग्रणीरेषः तुल्यश्चार्ज्जुनयोर्द्धयोः । हुताशः इव दुर्द्धषः समुद्र इव दुस्तरः ॥”) भयम् । इति व्यवहारसिद्धम् ॥ (मुनिविशेषः । स चायुर्व्वेदसंहिताकारः । अग्निवेशमुनिः । तद्यथा, -- [] “भग्नं समासाद्विविधं हुताश ! काण्डे च सन्धौ च हि तत्र सन्धौ ॥” इति वैद्यकरुग्विनिश्चयसंग्रहे भग्नाधिकारे ॥ हुताश इति अग्निवेशसम्बोधनं चरके हुताश- शब्देनाग्निवेशोऽभिधीयते पदैकदेशे पदप्रवृत्तेः । इति तट्टीकायां श्रीकण्ठदत्तः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-544-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें