🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:39:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ह्राद
hrāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ह्राद संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ध्वनि । शब्द । आवाज ।
२. बादल की गरज । मेघगर्जन ।
३. शब्दस्फोट ।
४. एक नाग का नाम ।
५. हिरण्यकशिपु के एक पुत्र का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ह्राद m. sound, noise, roar (of thunder), ChUp.; MBh.; Kir.
sound (in a phonetical sense), Pat.
N. of a serpent-demon, MBh.
of a son of Hiraṇyakaśipu, Hariv.; Pur.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1307,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ह्रादः [ह्राद-भावे घञ्] Noise, sound; दुंदुभीनां ह्रादः Ki. 16. 8; so धनुर्ह्रादः &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1177-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ह्राद स्वने भ्वा० आ० अक० सेट् । ह्रादते अह्रादिष्ट ।
ह्राद पु० ह्राद--भावे घञ् । १ शब्दे हेमच० अच् । २ शब्द० कारके त्रि० ३ हिरण्यकशिपुपुत्रभेदे पु० । पुराणम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5440,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ह्राद, ङ स्वने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- आत्म०-अक०-सेट् ।) रेफयुक्तो द्वितीयस्वरी । ङ, ह्रादते । इति दुर्गादासः ॥
ह्रादः, पुं, (ह्राद + घञ् ।) शब्दः । इति हेम- चन्द्रः ॥ (यथा, महाभारते । ७ । ८० । २९ । “ह्रादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च ॥”) हिरण्यकशिपुपुत्त्रः । यथा, -- “हिरण्यकशिपोः पुत्त्राश्चत्वारः सुमहाबलाः । प्रह्लादः पूर्व्वजस्तेषामनुह्रादस्तथैव च ॥ संह्रादश्चैव ह्रादश्च ह्रादपुत्त्रान् शृशुष्व तान् । ह्रादस्य पुत्त्रौ द्वावास्तां हिण्डिभो मूक एव च ॥” इति वह्निपुराणे कश्यपीयप्रजासर्गः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-554-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें