🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:29:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अंगना
aṃganā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
स्त्रियों के विशेष (गुणवाचक) नाम (2.6.3) भीरु · कामिनी · वामलोचना · प्रमदा · मानिनी · कान्ता · ललना · नितम्बिनी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अंगना संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ अङ्गना]
२. सुंदर अंगवाली स्त्री ।
२. स्त्री । कामिनी । उ॰—पीच परी अगना अनेक आँगननि के ।—केशव ग्रं॰, भा॰१, पृ॰ १
८३. । .
२. सार्वभौम नामक उत्तर के दिग्गज की स्त्री ।
४. कन्या राशि (को॰) ।
५. वृष, कर्क, कन्या, वृश्चिक, मकर और मीन राशियाँ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अङ्गना f. ‘a woman with well-rounded limbs’, any woman or female
(in astron.) Virgo
the female elephant of the north.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (8,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अंगना [प्रशस्तं अंगं यस्याः सा; अंगात् कल्याणे नः P. V. 2. 100.] 1 A woman or female in general; नृप˚, गज˚, हरिण˚ &c. --2 A woman with wellrounded limbs, a beautiful woman. --3 (Astr.) Virgo. --4 The female elephant of the north. --Comp. --जनः {1} the female sex, womankind. {2} women. --प्रिय a. beloved of women. --(यः) N. of a plant (अशोक) Jonesia Aśoka, for women are fond of decking their persons with Aśoka flowers.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0020-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अङ्गना स्त्री प्रशस्तमङ्गमस्ति अस्याः अङ्ग + न । अङ्गसौष्ठववत्यां योषिति, योषिन्मात्रे च, “अङ्गना वामनस्य स्यात्” इति हैमोक्तेः वामनदिग्गजयोषिति च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0075,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अङ्गना, स्त्री, प्रशस्तानि अङ्गानि अस्या इति अङ्गात् कल्याण इति नः । कामिनी । सुन्दराङ्गी स्त्री । इति मेदिनी । (मनुः -- “ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्व्वङ्गनागमः” ।) सार्व्वभौमनाम्न उत्तरदिग्गजस्य पत्नी । इत्य- मरः ॥ वृषकर्कटकन्यावृश्चिकमकरमीनराशयः । इति ज्योतिषतत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-014-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें