🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:15:38 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अगुरु
aguru
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शीशम के नाम (2.4.62) पिच्छिला · शिंशपा
अगर के समान अर्थ वाले नाम (2.6.127) वंशिका · राजार्ह · लोह · कृमिज · जोंगक
काला अगर (2.6.128) कालागुरु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अगुरु १ वि॰ [सं॰]
१. जो भारी न हो । हलका । सुबुक ।
२. जिसने गुरु से उपदेश न पाया हो । बिना गुरु का । निगुरा । ३ लघु या ह्रस्व (वर्ण) ।
अगुरु २ संज्ञा पुं॰
१. अगर वृक्ष । ऊद । २ शीशम का पेड़ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-गुरु mfn. not heavy, light
(in prosody) short as a short vowel alone or before a single consonant
अ-गुरु m. n. the fragrant Aloe wood and tree, Aquilaria Agallocha.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अगुरु a. [न. त.] 1 Not heavy, light. --2 (In prosody) Short. --3 Having no teacher. --4 One different from a teacher. --रु n. (m. also) [न गुरुर्यस्मात्] 1 The fragrant aloe wood and tree; Aquiluria Agallocha. --2 That which yields Bdellium, Amyris Agallocha. --3 The Śiśu tree (शिंशपा). --Comp. --शिंशपा [अगुरुः सारो यस्यास्तादृशी शिंशपा मध्यमपदलो.] the Śiśu tree. --सारः a sort of perfume.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0010-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगुरु न० न गुरुर्यस्मात् । स्वनामप्रसिद्धे, अगुरुचन्दने “धूपैश्चागुरुगन्धिभिरिति” शिंशपा वृक्षे (शिशु) च । गुरु- भिन्ने, उपदेशकशून्ये त्रि० । गुरुवर्ण्णभिन्ने लघुवर्ण्णे पु० [] “अगुरुचगुष्कं भवति गुरू द्वौ घनकुचयुग्मे, शशिवदना- साविति” श्रुतबोधः । गौरवरहिते गौरवविपरीतलाघव- वति त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0048-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अगुरु, क्ली, (न गुरु दुर्भरः अस्मात् इति । बहुब्रीहिः ।) शिंशपावृक्षः ॥ कालागुरु । स्व- नामप्रसिद्धसुगन्धिकाष्ठविशेषः । अगर इति ख्यातः । अस्य पर्य्यायः । वंशिकं १ राजार्हं २ लोहं ३ कृमिजं ४ जोङ्गकं ५ । इत्यमरः ॥ श्टङ्गजं ६ कृष्णं ७ लोहाख्यं ८ लघु ९ । इति रत्नमाला ॥ पीतकं १० वर्णप्रसादनं ११ अनार्य्यकं [] १२ असारं १३ कृमिजग्धं १४ काष्ठकं १५ । इति राजनिर्घण्टः ॥ अस्य गुणाः । तिक्तत्वं । उष्णत्वं । कटुत्वं । लेपे रूक्षत्वं । व्रणकफवायुवान्तिमुख- रोगनाशित्वञ्च । इति राजवल्लभः राजनिर्घण्टश्च ॥ अगुरुर्वापुंसीति वोपालितः ॥ पुमान् इति सर्व्वा- नन्दः ॥ गन्धद्रव्यविशेषः । यथा, -- अगुरु प्रवणं लोहं राजार्हं योगजं तथा । वंशिकं कृमिजञ्चापि कृमिजग्धमनार्य्यकं ॥ अगुरूष्णं कटुत्वं च तिक्तं तीक्ष्णञ्च पित्तलं । लघु कर्णाक्षिरोगघ्नं शीतवातकफप्रणुत् ॥ कृष्णं गुणाधिकं तत्तु लोहवद्वारि मज्जति । अगुरुप्रभवः स्नेहः कृष्णागुरुसमः स्मृतः” ॥ इति भावप्रकाशः ॥
अगुरुः, त्रि, (न गुरुः । नञ् समासः ।) गुरुभिन्नः । लघुः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-008-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अगुरु" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें