🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:32:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अजिन
ajina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मृगचर्म (2.7.50) चर्म · कृत्ति
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अजिन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चर्म । चमड़ा । खाल । उ॰—गज अजिन दिव्य दुकूल जोरत सखी हँसि मुख मोरि कै । —तुलसी ग्रं॰, पृ॰३४ ।
२. ब्रह्मचारी आदि के धारण करने के लिये कृष्णमृग और व्याघ्र आदि का चर्म । उ॰—अजिन बसन फल असन महि सयन डासि कुस पात । —मानस, २ । २११ ।
३. चमड़े का एक प्रकार का थैला (को॰) ।
४. भाथी । धौंकनी (को॰) ।
५. छाल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अजिन n. (probably at first the skin of a goat, अज)
the hairy skin of an antelope, especially a black antelope (which serves the religious student for a couch, seat, covering, &c.)
the hairy skin of a tiger, &c.
अजिन m. N. of a descendant of Pṛthu, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (10,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अजिनं [अजति क्षिपति रजआदि आवरणेन; अज्-इनच्, अजेरज च Uṇ. 2. 48, वीभावबाधनार्थं] 1 The (hairy) skin of a tiger, lion, elephant &c., especially of a black antelope (used as a seat, garment &c.); अथाजिनाषाढधरः Ku. 5. 30, 67, Ki. 11. 15; ऐणेयेनाजिनेन ब्राह्मणं रौरवेण क्षत्रियं आजिनेन वैश्यं Āśval. --2 A sort of leather bag or bellows. --Comp. --पत्रा --त्री --त्रिका [ अजिनं चर्मैव सुश्लिष्टं पत्रं पक्षो यस्याः सा, गौरा˚ ङीप् स्वार्थे कन्] a bat. --फला [अजिनं भस्त्रेव फलं यस्याः सा] N. of a plant ( भस्त्राकारफलो वृक्षः). --योनिः [अजिनस्य योनिः प्रभवः] a deer, an antelope. --वासिन् a. [अजिनं वस्ते, वस् णिनि] clad in an antelope-hide. --संधः [अजिनं संदधाति] a furrier.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0025-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजिन न० अजति क्षिपति रजआदि, आवरणेन अज--इनच् न व्यादेशः । चर्म्मणि, चर्म्मावृतत्वादेव रजआदीनां न देहप्रवेश इत्यतश्चर्म्मणोरजोविक्षेपसाधनत्वात्तथात्वम् । “चे- लाजिनकुशोत्तरमिति” स्मृतिः । “ऐणेनाजिनेन ब्राह्मण- मिति” गृह्यम् । “गजाजिनं शोणितबिन्दुवर्षि चेति” “अथाजिनाषाढधर इति” च कुमा० । अदूरभवादावर्थे कृशा० छण् । आजिनीयः तददूरभवादौ त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0091,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अजिनं, क्ली, (अजति धूल्यादि आवृणोति यत् अज् + कर्त्तरि इनन् बाहुल्यात् अजेर्व्यद्यञ् पोश्च इति नवी आदेशः) (अजाजिनं शोणितविन्दु- वर्षि चेति कुमारसम्भवे) चर्म्म । ब्रह्मचार्य्यादि- धार्य्यकृष्णसारादित्वक् । इत्यमरः ॥ जिनभिन्ने वाच्यलिङ्गं ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-019-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें