🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:53:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कृत्ति
kṛtti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मृगचर्म (2.7.50) अजिन · चर्म
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कृत्ति १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. मृगचर्म ।
२. चमड़ा । खाल ।
३. भोजपत्र ।
४. कृत्तिका नक्षत्र ।
५. भूर्ज वृक्ष (को॰) ।
६. गृह । मकान (को॰) ।
कृत्ति २पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ कृत्य] दे॰ कृत्य । उ॰— तदपि केई तजि तजि सब कृत्ति । निर्मल करत चित्त की वृत्ति । —नंद॰ ग्र॰, पृ॰, २६९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृत्ति f. skin, hide, RV. viii, 90, 6; VS.; AV.
a garment made of skin (fr. √ 3. कृत्?), Nir. v, 22
the hide or skin on which the religious student sits or sleeps, &c. (usually the skin of an antelope), W.
the birch tree, L.
the bark of the birch tree (used for writing upon, for making hooka pipes, &c.), W.
(= कृत्तिका) one of the lunar mansions (the Pleiads), L.
a house, Naigh. iii, 4 (probably with reference to, RV. viii, 90, 6; but cf. कुटी)
food, Nir. v, 22
fame (यशस्), ib.;
कृत्ति [cf. Hib. cart; Lat. cortex.]
कृत्ति , कृत्तिका. See √ 2. कृत्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (304,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृत्तिः f. [कृत-क्तिन्] 1 Skin, hide (in general); Mu. 3. 20. --2 Especially, the hide of an antelope on which a religious student sits. --3 The bark of the birch-tree used for writing upon &c. --4 The birch-tree. --5 One of the lunar mansions, Pleiades. --6 A house. --Comp. --वासः, --वासस m. an epithet of Śiva; स कृत्तिवासास्तपसे यतात्मा Ku. 1. 54; M. 1. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0420-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृत्ति स्त्री कृत्यते कृत--कर्म्मणि--क्तिन् । १ मृगादिचर्म्मणि कृत्तिवासाः । २ त्वचि भूर्ज्जपत्रे ४ कृत्तिकानक्षत्रे च मेदि० ५ गृहे निरु०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2187,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृत्तिः, स्त्री, (कृत्यते इति । कृत् + कर्म्मणि क्तिन् ।) कृष्णसारादिचर्म्म । इत्यमरः । २ । ७ । ४७ ॥ (यथा, महादेवध्याने । “समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानम्” ॥) त्वक् । भूर्जः । कृत्तिकानक्षत्रम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-176-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें