🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:25:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अनुगत
anugata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अनुगत १ वि॰ [सं॰]
१. पीछे पीछे चलनेवाला । अनुगामी । अनुयायी उ॰—चिर अनुगत सौंदर्य के समादर में ।—लहर, पृ॰६५ ।
२. अनुकूल । मुआफिक । जैसे; —नियमानुगकत कार्य होना उत्तम है (शब्द॰) ।
अनुगत २ संज्ञा पुं॰
१. सेवक । अनुचर । नौकर ।
२. संगीत में मध्यम लय या समय (को॰) ।
अनुगत संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अनुगमन । अनुसरण । पीछे पीछे चलना ।
२. अनुकरण । नकल ।
३. अंतिम दशा । मरण ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनु-गत mfn. followed by, having anything (as a skin) hanging behind
following
a follower
acquired
extinguished
tallying with
अनु-गत n. moderate time (in music).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (31,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अनुगत p. p. 1 (Used passively) (a) Followed (lit. & fig.), attended; अनुगतमलिवृंदैर्गंडभित्तीर्विहाय R. 12. 102; M. 3. 9; Ms. 11. 71. (b) Full of, filled with; दारिद्र्येणाभिभूतेन त्वत्स्नेहानुगतेन च Mk. 4. 5; वर्षधरकलमूकानुगतेन परिजनेन K. 159 consisting or made up of; चिंतानुगतसर्वात्मन् Mb. (c) Covered, as by a dress hanging behind; शिवमिवानुगतं गजचर्मणा Ki. 5. 2 (पश्चाद्व्याप्तं). (d) Extinguished &c. (e) Acquired, obtained. --2 (Used actively) (a) Following, obeying, observing; स्वमतमनुगतः Mu. 5. 19; विभवानुगता भार्या Mk. 3. 28; दिग्विजयप्रसंगेनानुगतो भूमिमिमां K. 191 come to; Ms. 9. 267; K. 166; Mu. 6. 5; H. 2. 56; R. 15. 9. (b) Corresponding or tallying with, adapted or answering to, in harmony with; सूत्रेणानुगतं भवति Ś. B.; पादन्यासो लयमनुगतः M. 2. 9 in accompaniment to the musical time; [] मृदंग ˚तः संगीतमधुरः Ratn. 1; ˚वीणैः Śi. 11. 10. (c) Adequate or suitable to, fit for; प्रस्तावानुगतं पृष्टः Pt. 5. (d) Imitating; परितुष्टोऽस्मि यत्पितरमनुगतो वत्सः M. 5 I am glad that the boy takes after his father. --तं Moderate time in music. --Comp. --अर्थ a. having a corresponding or easily discoverable sense.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0069-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुगत त्रि० अनु + गम--क्त । पश्चाद्गते, सहगते, आनुलोम्यं गते, सामान्यधर्म्मग्रहणेन संगृहीतेऽखिले विशेषे, अधीने च । “आगच्छद्यत्र काकुत्स्थः स्वर्गाय समुपस्थितः विमा- नवरकोटीभिर्देवैरनुगतस्तदेति” रामा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0171,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अनुगतः, त्रि, (अनुगच्छति अनु + गम् + कर्त्तरि क्तः ।) अनुगः । आश्रितः । अधीनः । पश्चाद्गतः । यथा, -- “आगच्छद् यत्र काकुत्स्थः स्वर्गाय समुपस्थितः । विमानवरकोटीभिर्देवैरनुगतस्तदा” ॥ इति रामायणं ॥ नियतः । यथा, “न च तदनु- [] गतमेव अभिधावलम्बने नापि तस्य भावात्” । इति पञ्चमोल्लासे काव्यप्रकाशकारः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-048-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अनुगत" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें