🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:13:55 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अबद्ध
abaddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निरर्थक वचन 'अबद्ध' कहलाता है (1.6.21)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अबद्ध १ वि॰ [सं॰]
१. जो बँधा न हो । मुक्त ।
२. स्वच्छंद । निरं कुश । ३ असंबद्ध । निरर्थक । यौ॰ —अबद्धवाक्य=वह असंबद्ध वाक्य जिसमें अन्वयबोध की योग्यता न हो अर्थात् जिससे कोई अभिप्राय न निकले । जैसे— कोई कहे कि मैं आजन्म मौन हूँ, मेरा बाप ब्रह्मचारी, माता बंध्या और पितामह अपुत्र था । अबद्धमुख=जिसके मुख में लगाम न हो । अंडबंड बोलनेवाला । अबद्धमूल=जिसकी जड़ पुष्ट न हो ।
अबद्ध २ संज्ञा पुं॰ असंभव या असामान्य वस्तु [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-बद्ध mfn. unbound, unrestrained, at liberty, TS. &c.
unmeaning, nonsensical, N.
not yet appeared or visible, Ragh. xviii, 47.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (59,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अबद्ध --द्धक a. 1 At liberty, not bound or restrained. --2 Unmeaning, nonsensical, absurd, contradictory; e. g. यावज्जवि महं मौनी ब्रह्मचारी च मे पिता । माता तु मम वंध्यासीदपुत्रश्च पितामहः ॥ (contradictory); जरद्गवः कंबलपादुकाभ्यां द्वारि स्थितो गायति मंगलानि । ब्राह्मणी पृच्छति पुत्रकामा राजनगर्यां लवणस्य कोर्धः Rāyamukuṭa on Ak. --Comp. --मुख a. foulmouthed, abusive, scurrilous.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0124-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अबद्ध त्रि० बन्ध--क्त न० त० । १ असंबद्धे २ अन्वयबोधयोग्यता- शून्ये परम्परविरुद्धे वाक्ये च यथा “यावज्जीवमहं मौनी ब्रह्मचारी च मे पिता माता तु मम बन्ध्यासीदपुत्रश्च पितामहः” इत्यादि वाक्यम् । ३ बद्धभिन्ने मुक्ते च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0269,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अबद्धं, त्रि, (बन्ध + क्तः, नञ्समासः ।) प्रकृतानु- पयोगिवचनं । समुदायार्थशून्यवाक्यं । अनर्थक- कथा । इत्यमरः ॥ (“जरद्गवः कम्बलपादुकाभ्यां । द्वारि स्थितो गायति मङ्गलानि ॥ तं ब्राह्मणी पृच्छति पुत्त्रकामा । राजन् रुमायां लशुनस्य कोऽर्थः” ॥ इत्याद्यस्य विषयः । अनियन्त्रितः । स्वाधीनः । मुक्तः ।) बन्धनशून्यं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-071-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अबद्ध" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें