🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:44:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अभिहित
abhihita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अभिहित वि॰ [सं॰]
१. उक्त । कथित । कहा हुआ ।
२. संबद्ध । युक्त । बद्ध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभि-हित See s.v.
अभि-हित mfn. (√ धा), harnessed or put to (as a horse), RV.; AV.; ŚBr.
named, called, Mn. iii, 141, &c.
held forth, said, declared, spoken, MBh.; Mn. &c.
spoken to, Kum. &c.
अभि-हित m. N. of a chief, L.
अभि-हित n. a name, expression, word.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (63,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अभिहित p. p. 1 (a) Said, declared, spoken, mentioned; मयाभिहितं, तेनाभिहितं &c. (b) Predicated, asserted; अनभिहिते कर्मणि द्वितीया P. II. 3. 1-2. (c) Spoken to, addressed, called, named. (d) Whispered, prompted to say; determined. --2 Fastened, placed upon. --तं A name, expression, word; ˚त्वं being said or spoken to, a declaration; authority, test. --Comp. --अन्वयवादः, --वादिन् m. a particular doctrine (or the follower of that doctrine) on the import of words, as opposed [] to अन्विताभिधानवाद, --वादिन्. The anvitābhidhānavādins (the Mīmāṃsakas, the followers of Prabhākara) hold that words only express a meaning (अभिधान) as parts of a sentence and grammatically connected with one another (अन्वित); that they, in fact, only imply an action or something connected with an action; e. g. घटं in घटं आनय means not merely ‘jar’, but ‘jar’ as connected with the action of ‘bringing’ expressed by the verb. The abhihitānvayavādins (the Naiyāyikas, or the followers of Kumārila who hold the same doctrine) on the other hand hold that words by themselves can express their own independent meanings which are afterwards combined into a sentence expressing one connected idea; that, in other words, it is the logical connection between the words of a sentence, and not the sense of the words themselves, that suggests the import or purport of that sentence; they thus believe in a tātparyārtha as distinguished from vāchyārtha; see K. P. 2 and Maheśvara's commentary ad loc.
अभिहित, --ति See under अभिधा.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0131-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिहित त्रि० अभि + वा--क्त । १ अभिधया वृत्त्या बोधिते २ उक्ते । “अभिहिते प्रथमा” वा० । अभिधानञ्च प्रायेण्ण तिङ् कृत्तद्धितसमासैः क्कचिदव्ययेन । तत्तद्गतसंख्याया अभिहितत्वे कर्त्तृकर्मणोरभिहितत्वमिति नैयायिकाः भवति च ग्रामं गच्छति चैत्रः ग्रामो गम्यते चैत्रेणेत्यादौ कर्तृकर्मगत- संख्याया आख्यातेनाभिधानमतस्तत्र प्रथमोपपत्तिः । तथाचास्व्यातार्थसंख्यावत्त्वेन कर्त्तृकर्म्मणोः अभिहित- त्वम् । वैयाकरणमते कर्त्तृकर्मणोरेव आख्यातेना- भिधानमिति भेदः । “अनभिहिते” पा० अनभिहिते [] इत्यधिकाये कर्मादौ द्वितीयादि “इति प्रविश्याभिहिता द्विजन्मना” कु० अस्य वच्यर्थकतया गौणे कर्मणि क्त । वचनोद्देश्यत्वेन तस्याः कर्म्मत्वादुक्तता । गौणकर्म्मणोऽप्रयोगे तु मुख्यकर्म्मणोवचनादेरुक्तता । “वासुदेवेनाभिहिते वाक्ये तेन महात्मना” भा० उ० प० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0306-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अभिहितं, त्रि, (अभि + धा + कर्म्मणि क्तः ।) उक्तं । कथितं । इत्यमरः ॥ (“अर्थिनाभिहितोयोऽर्थः प्रत्यर्थी यदि तं तथा । सम्भोजिनी साभिहिता पैशाची दक्षिणा द्विजैः” ॥ इति मनुः ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-078-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अभिहित" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें