🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:39:12 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवलंबित
avalaṃbita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवलंबित वि॰ [सं॰ अवलम्बित]
१. आश्रित । सहारे पर स्थित । टिका हुआ । उ॰—चरणकमल अवलंबित राजित वनमाल । प्रफुलित ह्वै ह्वै लता मनी चढी तरु तमाल—सूर (शब्द॰) ।
२. मुनहमर । निर्मर; जैसे—इसका पूरा होना द्रव्य पर अवलंबित है । (शब्द॰) । उ॰— ऐसे और पतित अवलंबित के छिन माही तरे । सूर पतित तुम पतित उधारन बिरद कि लाज धरे ।—सूर॰ १ ।१९८ ।
३. लटकाया हुआ [को॰] ।
४. शीध्र । सत्वर [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-लम्बित mfn. hanging down, hanging on, suspended from, clinging to, Śak. &c.
crouching or settling down, Hit.
depending upon, resting upon as a support, Ragh. ix, 69; Vikr. &c.
placed upon, Suśr.
supported or protected by
(in Pass. sense) clung to, caught hold of Śiś. vi, 10
(fr. Caus.) having been made to hang down, let down (as a basket by a string), Kathās.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (103,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवलंबित p. p. 1 Supported, protected. --2 Suspended, hung down; सौधावलंबितया वरत्रया Pt. 2; चूतशाखावलंबिते समुद्गके Ś. 4. --3 Expeditious, prompt (शीघ्र). --4 Alighting, descending (actively used). --5 Depending upon, trusting to.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0187-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलम्बित त्रि० अव + लबि--कर्मणि क्त । १ आश्रिते २ आल- म्बिते “अबलम्बितकर्णशष्कुलीकलसीकं रचयन्नवोचत”- नैषध० । ३ शीघ्रे न० ४ तद्वति त्रि० जटा० । अव + लम्ब-- कर्त्तरि क्त । ५ अवतीर्णे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0443,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलम्बितं, त्रि, (अव + लवि + क्त ।) अविलम्बितं । शीघ्रं । इति जटाधरः ॥ अधोलम्बायमानं । कृतावलम्बनं । आश्रितं ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-127-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "अवलंबित" आता है (10)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें