🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:44:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निघ्न
nighna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निघ्न १ वि॰ [सं॰]
१. अधीन । आयत्त । वशीभूत ।
२. निर्भर । अवलंबित ।
३. गुणित । गुणा किया हुआ ।
निघ्न २ संज्ञा पुं॰
१. सूर्यवंशीय राजा अनरण्य का पुत्र (हरिवंश) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-घ्न mf(आ)n. (√ हन्) dependent, subservient, docile, obedient
(ifc.) dependent on, ruled by, devoted to, full of Kāv. &c. (-ता f., Kathās.)
(after a numeral) multiplied with, Sūryas.
नि-घ्न m. N. of a son of An-araṇya and father of Anamitra, Hariv.
of a son of An-amitra, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (546,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निघ्न a. 1 Dependent, subservient, obedient (as a servant); तथापि निघ्नं नृप तावकीनैः प्रह्वीकृतं मे हृदयं गुणौघैः Ki. 3. 12; निघ्नस्य मे भर्तृनिदेशरौक्ष्यं देवि क्षमस्वेति बभूव नम्रः R. 14. 58. --2 Docile, tractable. --3 Dependent on (i. e. following the gender &c. of) a substantive; इति विशेष्यनिघ्नवर्गः. --4 (After a numeral) Multiplied by.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0620-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निघ्न त्रि० निहन्यते नि + हन--घञर्थे क । १ अधीने अमरः । नियम्यत्वात् तस्य तथात्वम् “निघ्नस्य मे भर्त्तृनिदेशरौ- क्ष्यम्” रघुः । २ आहते ३ पूरिते च “स्थाप्योऽन्त्यवर्गो द्विगु- णान्त्यनिघ्नः” लीला० “पुनर्द्वादशनिघ्नाच्च लभते यत्फलं बुधैः” सूर्यसि० । सूर्यवंश्ये ४ अनरण्यसुते नृपभेदे पु० । “अनरण्यसुतो निघ्नो निघ्नपुत्रौ बभूवतुः” हरिवं० १७ अ० । अनमित्रपुत्रे ५ नृपभेदे च “अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य तु बभूवतुः” हरिवं० ३९ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4060,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निघ्नः, त्रि, (निहन्यते निगृह्यते इति । नि + हन + घञर्थे कः । नियम्यत्वादेवास्य तथात्वम् ।) अधीनः । इत्यमरः । ३ । १ । १६ ॥ (यथा, रघुवंशे । १४ । ५८ । “आश्वास्य रामावरजः सतीं ता- माख्यातवाल्मीकिनिकेतमार्गः । निघ्नस्य मे भर्त्तृनिदेशरौक्ष्यं देवि ! क्षमस्वेति बभूव नम्रः ॥”) अङ्कपूरणम् । इति लीलावती ॥ (यथा, सूर्य्य- सिद्धान्ते । ३ । २९ । “पुनर्द्बादशनिघ्नाच्च लभ्यते यत् फलं बुधैः ॥” [] पुं । सूर्य्यवंशीयनृपभेदः । यथा, हरिवंशे १५ । २२ । “अनरण्यसुतो निघ्नो निघ्नपुत्रौ बभूवतुः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-878-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें