🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:00:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवलेप
avalepa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवलेप संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. उबटन । लेप उ॰—कुच कंकुम अवलेप तरुनि किये सोभित स्यामल गात । गत पतंग, राका ससि बिय सँग, घटा सघन सोभात ।—सूर॰, १० ।२७३४ ।
२. घमंड़ । गर्व ।
३. आभूषण (को॰) ।
४. मलहम (को॰) ।
५. संग । मिलन (को॰) ।
६. आक्रमण । हिंसा (को॰) ।
७. अपमान (को॰) । यौ॰—बलावलेप = बल का गर्ब ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अव-लेप m. glutinousness (as of the mouth), Suśr.
ointment, L.
ornament, L.
pride, haughtiness, BhP.; Ragh. &c. (cf. अन्- neg.)
अव-लेप &c. See अव-√ लिप्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (103,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवलेपः 1 Pride, haughtiness; प्रियसंगमेष्वनवलेपमदः Śi. 9. 51 (where अ˚ also means ointment); व्यक्तमानावलेपाः Mu. 3. 22; R. 5. 53; हस्त˚ Me. 14. --2 Violence, attack, assault, insult, outrage; किं भवतीनामसुरावलेपेनापराद्धं V. 1; असुर˚ ibid.; ददृशे पवनावलेपजं सृजती बाष्पमिवांजनाविलं R. 8. 35. --3 Smearing, anointing. --4 Ornament (भूषा). --5 Union, association (संग).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0188-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलेप पु० अव + लिप् भावे घञ् । १ गर्व्वे “प्रियसङ्गमेष्वन- वलेपमदा” माघः बलाबलेपादधुनापि पूर्ववत्” माघः । “ऐरावतमदावलेपलूनापारिजातशाखा” काद० । २ लेपने ३ भूषणे ४ सम्बन्धे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0444,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवलेपः, पुं, (अव + लिप् + भावे घञ् ।) अहङ्कारः । (“दिङ्नागानां पथि परिहरन् स्थूलहस्तावलेपान्” इति मेघदूते ।) लेपनं । दूषणं । इति मेदिनी ॥ सङ्गः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-128-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें