🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:22:31 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असम
asama
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असम १ वि॰ [सं॰]
१. जो सम या तुल्य न हो । जो बरावर न हो । अस म । उ॰—जो अगम सुगम सुभाव निर्मल असम सम सीतल सदा । —मानस, ३ । २६ ।
२. विषम । ताक । उ॰—लोचन असम अंग भसम चिता की लाइ ।—पद्माकर ग्रं॰, पृ॰ २५९ ।
३. ऊँचानीचा । ऊबड़खाबड़ ।
असम २ संज्ञा पुं॰ एक काव्यालंकार जिसमें उपामान का मिलना असंभव बतलाया जाया; जैसे— प्रलि बन बन खौजत मर जैहौ । मालति कुसुम नहीं तुम पैहौ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-सम mfn. uneven, unequal (either by birth or in surface or number), Mn. x, 73; Kir. v, 7, &c.
odd
अ-सम mf(आ)n. unequalled, without a fellow or equal, RV.; AV. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (119,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असम a. 1 Uneven, odd (as a number); असमशीलाः खलु मृगाः Bv. 1. 2 mean, contemptible. --2 Unequal (in space, number or dignity); असमैः समीयमानः Pt. 1. 74. --3 Unequalled, matchless, unsurpassed; समवतारसमैरसमैस्तटैः Ki. 5. 7; वाद्यविशेषाणामसमः श्रोता K. 12; Ms. 10. 73. --4 Uneven, not level (as ground). --मः N. of Buddha. --Comp. --इषुः, --बाणः, --सायकः ‘having an odd number of arrows,’ epithets of Cupid who has five arrows. --नयन, --नेत्र, --लोचन a. ‘having an odd number of eyes’, epithets of Śiva, who has three eyes. --वृत्तं a metre in which the ganas are not the same in all lines.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0211-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असम त्रि० नास्ति समोयस्य । १ अतुल्ये । “संप्रधार्याब्रवीद्धाता न समौ नासमाविति” मनुः । सुमःयुग्मसंख्यान्वितः २ तद्भिन्ने अयुग्मे विषमे (विजोड) एकत्रिपञ्चादि संख्यान्वितेच यथा मेषादिषु द्वादशराशिषु मेषमिथुनसिंह तुलाधनुःकुम्भाः असमराशयः एवमन्यत्रापि । ३ बुद्धभेदे पु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0541,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असमः, पुं, (नास्ति समो यस्य ।) बुद्धः । इति शब्दरत्नावली ॥
असमः, त्रि, विषमः । अतुल्यः । यथा । “इत्येषा सहकारिशक्तिरसमा माया दुरुन्नीतितो मूल- त्वात् प्रकृतिः प्रबोधभयतोऽविद्येति यस्योदिता” । इति कुसुमाञ्जलौ १ स्तवकः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-152-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असम" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें