🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:46:19 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

असाध्य
asādhya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
असाध्य वि॰ [सं॰]
१. जिसका साधन न हो सके । न करने योग्य । दुष्कर । कठिन ।
२. न आरोग्य होने के योग्य । जिसके अच्छे या चंगे होने की संभावना न हो; जैसे-यह रोग असाध्य है (शब्द) । यौ॰.— असाध्यसाधन= न हो सकनेवाले काम को कर लेना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-साध्य mfn. not to be effected or completed, not proper or able to be accomplished, Yājñ. ii, 196; Hariv. &c.
incurable, irremediable, MBh. iv, 395; Suśr. &c.
not to be overpowered or mastered, Pañcat.; Kām.
not susceptible of proof Comm. on Yājñ. ii, 6.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (120,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
असाधनीय, असाध्य a. 1 Not to be accomplished or completed, not proper, easy, or capable of being accomplished; नास्ति असाध्यं नाम मनोभुवः K. 157. --2 Not capable of being proved. --3 Incurable, irremediable (as a disease or patient); असाध्यः कुरुते कोपं प्राप्ते काले गदो यथा Śi. 2. 84; असाध्य इति वैद्येनातुर इव V. 3; Mv. 4. 23; भिषजामसाध्यं R. 8. 93.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0212-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असाध्य त्रि० साधयितुमशक्यः । १ साधयितुमशक्ये रिपौ रोगादौ च “असाध्यं कुरुते कोपं प्राप्ते काले- गदो यथा” माघः । असाध्यरोगाश्च सुश्रुते उक्ताः ते च अवारणीयशब्दे ४४९ पृष्ठे दर्शिताः “ऊर्द्ध्वं साध्यमधो- याप्यमसाध्य युगपद्गत” मित्यादयोऽपि विशेषतोऽसाध्या वैद्यके उक्ताः ततएव ते वेदितव्याः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0550,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
असाध्यं, त्रि, (न साध्यं साधयितुमशक्यम् ।) असा- धनीयं । साधनायोग्यं । अशक्यं । असाधितव्यं । यथा, -- “सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरा वलिं । जायन्तेऽर्शांसि संगृह्य तान्यसाध्यानि निर्द्दिशेत्” ॥ इति भावप्रकाशः ॥ अपि च । “य इदं प्रपठेन्नित्यं दुर्गानामशतात्मकं । नासाध्यं विद्यते तस्य त्रिषु लोकेषु पार्व्वति” ॥ इति विश्वसारतन्त्रे दुर्गाशतनामात्मकं स्तोत्रं ॥ (“साध्या याप्यत्वमायान्तियाप्याश्चासाध्यतां तथा । घ्नन्ति प्राणानसाध्यास्तु नराणामक्रियावताम्” । “अमर्म्मोपहिते देशे शिरासन्ध्यस्थिवर्ज्जिते । विकारो योऽनुपर्य्येति तदसाध्यस्य लक्षणं” ॥ इति सुश्रुतः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-153-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "असाध्य" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें