🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:28:51 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आप्य
āpya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जल से बनी वस्तु (1.10.5) अम्मय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आप्य १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पूर्वाषाढ़ नक्षत्र ।
२. जलोप्तन्न फेन आदि [को॰] ।
आप्य २ वि॰
१. प्राप्तियोग्य । प्राप्य ।
२. जल से संबंधित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आप्य mfn. to be reached, obtainable, ŚBr.
(also) friendly, kind, RV. iii, 2, 6.
आप्य n. confederation, alliance, relationship, friendship, RV. ii, 29, 3, &c.
a friend, RV. vii, 15, 1
(for 2. आप्य See p. 144, col. 1.)
2. आप्य mfn. (fr. 2. अप्), belonging or relating to water, watery, liquid, Suśr.
consisting of water
living in water
आप्य m. N. of several asterisms, VarBṛ.
N. of a Vasu
आप्य m. pl. N. of a class of deities, BhP.; Hariv.
आप्य n. N. of a constellation
(for 1. आप्य See under √ आप्.)
3. आप्य n. N. of a plant, a kind of Costus, L. (cf. वाप्य.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (142,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आप्य a. [अपां इदं अण् स्वार्थे ष्यञ्] 1 Watery. --2 Obtainable, attainable (आप्-ण्यत्). --प्यः A class of gods. --प्यं Ved. Confederation, alliance.
आप्त, आप्य See आप्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0244-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आप्य त्रि० अपामिदम् अण् चातु स्वार्थे ष्यञ् । १ जलसम्ब न्धिनि अपां विकारे तु अस्मयमित्येव” सि० कौ० आप- यत् । २ प्राप्ये त्रि० “योनोनेदिष्ठमाप्यम्” ऋ० ७, १५२, [] ३ चाक्षुषमन्वन्तरीये देवभेदे च । “चाक्षुषस्यान्तरे तात! मनोर्देवानिमान् शृणु । आप्याः प्रभूता ऋभवः पृथुकाश्च दिवौकसः । लेखानाम महाराज पञ्च देवाः प्रकीर्त्तिता” हरिवं १७ अ० । “मानुषा आशापाला अथैते देवाश्चाप्याः साध्याः अन्वाध्या मरुतः” इति शत० ब्रा० कर्म्मभिराप्य- त्वात्तेषामाप्यत्वम् द्रष्टव्यम् । ४ (कुड)वृक्षे पु० रायमुकुटः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0750-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आप्यं, त्रि, (अपां विकारः तस्य विकारैत्वणत्वात् स्वाथे ष्यञ् ।) जलविकारजं । फेनादि । तत्पर्य्यायः । अम्मयं २ । इत्यमरः ॥ (यथा हरिवंशे । “आप्याः प्रभूता ऋभवः पृथुकाश्च दिवौकसः । लेखा नाम महाराज पञ्च देवगणाः स्मृताः” ॥ “तस्मादाप्यो रसः परस्परसंसर्गात् परस्परानु- ग्रहात् परस्परानुप्रवेशाच्च सर्व्वेषु सर्व्वेषां सा- न्निध्यमस्त्युत्कर्षापकर्षात्तु ग्रहणं” । इति सुश्रुतः ॥)
आप्यं, क्ली, वाप्यवृक्षः । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः । कुड इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-178-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें