🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:08:44 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आमिष
āmiṣa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आमिष संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मांस । गोश्त । उ॰— उनकी आमिष- भोगी रसना आँखों से कुछ कहती ।-कामायनी॰, पृ॰ १११ । यौ॰—आमिषप्रिय । आमिषाशी । आमिषाहरी । निरामिष ।
२. भोग्य वस्तु ।
३. लोभ । लालच ।
४. वह वस्तु जिससे लोभ उत्पन्न हो ।
५. जँबीरी नीबू ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आमिष See s.v.
आमिष n. (probably connected with 1. आम; fr. √ 2. मिष्, ‘to wet’, T.), flesh, MBh.; Mn.; Pañcat.; Hit.; Ragh. &c.
food, meat, prey
an object of enjoyment, a pleasing or beautiful object &c., Mn.; Ragh.; Kathās. &c.
coveting, longing for
lust, desire
a gift, boon, fee, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (146,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आमिषं [अम्टिषच् दीर्घश्च Uṇ. 1. 46] 1 {1} Flesh; उपानयत् पिंडमिवामिषरय R. 2. 59; ययामिषं जले मत्स्यैर्भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि । आकाशे पक्षिभिश्चैव तथा सर्वत्र वित्तवान् --2 (Hence fig.) A prey, victim, object of enjoyment; (राज्यं) रंध्रान्वेषणदक्षाणां द्विषामामिषतां ययौ R. 12. 11 fell a prey &c.; Dk. 164. --3 Food, bait. --4 A bribe. --5 Desire, lust; as in निरपेक्षो निरामिषः Ms. 6. 49. --6 Enjoyment; pleasing or lovely object. --7 Form. --8 A leaf. --9 The fruit of the Jambīra tree. --Comp. --आशिन् a. carnivorous, eating flesh. --प्रियः, --भुज् ‘fond of flesh,’ a kind of bird, heron.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0249-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आमिष न० आमिषति स्नेहम् आ + मिष--सेचने क अम- टिषच् दीर्घश्च, वा । १ मांसे स्नेहातिरेकात्तस्य तथात्वम् २ भोग्यवस्तुमात्रे ३ उत्कोचे ४ सुन्दररूपादौ ५ लोभे ६ लोभनीये विषये च । तत्रमांसे “उपानयत् पिण्ड- मिवामिषस्य” रघुः “आमिषं कलहं हिंसां--वर्षवृद्धौ विवर्ज्जयेत्” स्मृतिः “भुङ्क्ते यश्च निरामिषं स हि भवे- ज्जन्मान्तरे पण्डितः” ज्योति० । “जन्मान्तरे पाण्डित्यकामो जन्मतिथावामिषं न भुञ्जीतेति” गदाधरः । “कालशाकं महाशाकं खड्गलोहामिषं मधु” दश मासांस्तु तृप्यन्ति वराहमहिषामिषैः” मनुः “सात्विकी जपयज्ञैश्च नैवेद्यैश्च निरामिषैः” दुर्गो० त० पु० नाधीयीतामिषं जग्ध्वा” “तच्चामिषेण कर्त्तव्यम्” इति च मनुः । लोभनीये “रन्ध्रा- न्वेषणदक्षाणां द्विषामामिषतां ययौ” “आकृष्य सद्गुण- जुषा सुरसामिषेण” आनन्दवृन्दा० । “प्राणानेवात्तु- मिच्छन्ति नवान्नामिषगर्द्धिनः” मनुः । “पत्राणामामिषं पर्ण्णं जम्बीरञ्च फलेप्वपीति” स्मृतौ निरामिषव्रते आमिष- तुल्यतया बर्ज्जनोये ७ पर्ण्णे ८ जम्बीरफले च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0766,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आमिषं, क्ली, पुं, (आमिष्यते भुज्यते मिष् श्लेषणे घञ् संज्ञापूर्व्वकत्वान्न गुणः ।) मांसं । इत्यमरः ॥ भोग्यवस्तु । संभोगः । उत्कोचः । इति मेदिनी ॥ सुन्दराकाररूपादि । लोभसञ्चयः । इति हेम- चन्द्रः ॥ लाभः । काभगुणः । रूपं । भोजनं । इति हारावलो ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-183-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आमिष" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें