🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:42:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पलल
palala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पलल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. मांस ।
२. कीचड़, गिलावा या गाब ।
३. तिल का चूर्ण ।
४. तिल और गुड़ अथवा चीनी के योग से बनाया हुआ लड्डू, कतरा आदि । तिलकुट ।
५. तिल का फूल ।
६. राक्षस ।
७. सिवार । शैवाल ।
८. पत्थर ।
९. मल । मैल । गंदगी ।
१०. दूध ।
११. बल ।
१२. शव । लाश ।
पलल २ वि॰ पुलपुला या पिलपिला । गीला और मुलायम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पलल m. a Rākṣasa, L.
पलल n. ground sesamum, Hariv.; Var.; Suśr. &c.
a kind of sweetmeat made of g˚ s˚ and sugar, L.
mud, mire, R.
flesh, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (609,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पललः A demon, goblin, an evil spirit. --लं 1 Flesh. --2 Mire, mud. --3 A sweetmeat made of ground sesamum and sugar. --Comp. --आशयः swelled neck. --ज्वरः gall, bile. --प्रियः {1} a raven. {2} a demon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0687-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पलल न० पल--कलच् । १ मांसे २ पङ्के ३ तिलच्र्णे च “पललं तिलकल्कः स्यात् तिलचूर्णञ्च पिष्टकम्” राजनि० । पलं लाति ला--क । ४ राक्षसे पु० स्त्री मेदि० स्त्रियां जाति- त्वात् ङीष् । “पलल मधुरं रुच्यं पित्तास्रवलपुष्टिदम्” पललन्तु समाख्यातं सैक्षवं तिलपिष्टकम्” वैद्यकोक्ते (तिलकुटा) ५ पिष्टकभेदे “पललं मलकृद् वृव्यं वातघ्नं कफपित्तकृत् । वृंहणं गुरु वृष्यञ्च स्निग्धं मूत्रनिव- र्त्तकम्” तत्र तद्गुणा उक्ताः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4271,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पललं, क्ली, (पलति पल्यतेऽनेन वा । पल गतौ + “वृषादिभ्यश्चित् ।” उणां १ । १०८ । इति कलच् ।) मांसम् । इत्यमरः । २ । ६ । ३३ ॥ (यथा, गारुडे । १८१ । अध्याये । “मार्ज्जारपललं विष्ठा हरितालञ्च भावितम् । छागमूत्रेण तल्लिप्तो मूषिको मूषिकान् हरेत् ॥”) पङ्कम् । (यथा, गोः रामायणे । ५ । ८७ । २६ । “दोषपङ्कनिमग्नं त्वामयशःपललावृतम् । सर्व्वथा मानुषो रामस्त्वामन्तमुपनेष्यति ॥”) तिलचूर्णम् । इति मेदिनी । ले, १०४ । “पललं तिलकल्कं स्यात्तिलचूर्णञ्च पिष्टकः । पललं मधुरं रुच्यं पित्तास्रबलपुष्टिदम् ॥” इति राजनिर्घण्टः ॥ सैक्षवतिलचूर्णम् । तिलकुटा इति भाषा । यथा, वैद्यके । “पललन्तु समाख्यातं सैक्षवं तिलपिष्टकम् । पललं मलकृद् वृष्यं वातघ्नं कफपित्तकृत् ॥ बृंहणं गुरु वृष्यञ्च स्निग्धं मूत्रनिवर्त्तकम् ॥”
पललः, पुं, (पलतीति । पल गतौ + “वृषादिभ्य- श्चित् ।” उणां । १ । १०८ । इति कलच् । यद्वा, पलं मांसं लातीति । ला + कः ।) राक्षसः । इति मेदिनी । ले, १०४ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-079-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें