🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:26:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आलाप
ālāpa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बातचीत (1.6.15) आभाषण
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आलाप संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कथोपकथन । भाषण । बातचीत । यौ॰—वार्तालाप ।
२. संगीत के सात स्वरों का साधन । तान । क्रि॰ प्र॰—करना ।—लेना ।
३. प्रश्न । जिज्ञासा [को॰] ।
४. संगीत में सात स्वर [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-लाप m. speaking to, addressing, AV.
speech
conversation, communication, Pañcat.; Hit.; Kathās.; Śak. &c.
the singing or twittering of birds, Kathās.
statement of the question in an arithmetical or algebraic sum
question
a lesson, Jain.
आ-लाप &c. See आ-√ लप्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (153,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आलापः 1 Talking, speaking to, speech, conversation; अये दक्षिणेन वृक्षवाटिकामालाप इव श्रूयते Ś. 1; प्रवसनालाप Amaru. 97; ललितालापे Śrut. 36. --2 Narration, mention. --3 The seven notes in music (Mar. सा, रि, ग, म, प, ध, नि). --4 Statement of a question in an arithmetical or algebraical sum. --5 A question.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0257-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलाप पु० आ + लप--करणे--घञ् । स्वरसाधनाक्षरे सारिग- मादौ (आलापचारी) “आलापैरिव गान्धर्व्वमदीप्यत पदातिभिः” माघः “आलापैः स्वरसाधनैरक्षरविशेषैः” मल्लि० । भावे घञ् । २ कथनमात्रे च” “काव्यालापाश्च ये केचित् गोतकान्यखिलानि च” विष्णुपु० आ + लप- णिच्--अच् । ३ परस्परकथने । “अये दक्षिणेन पुष्पवा टिकामालापैव श्रूयते” शकु० । एकस्य कञ्चित् प्रति कथने तेन तत्कथनप्रेरणात् तं प्रति कथ्यते इति परस्परकथनस्य इतरेतरकथनप्रयोज्यत्वात्तथात्वम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0823,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आलापः, पुं, (आङ् + लप् + घञ् ।) कथोपकथनं । सम्भाषणं । तत्पर्य्यायः । आभाषणं २ । इत्यमरः । (साहित्यदर्पणे, प्रथमपरिछेदः । “काव्यालापाश्च ये केचित् गीतकान्यखिलानि च” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-191-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आलाप" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें