🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:54:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आशंका
āśaṃkā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आशंका संज्ञा स्त्री॰[ सं॰ आशंङ्का ] [वि॰ आशंकित, अशंकनीय]
१. ड़र । भय । खौफ । उ॰— उसे अपने गिर जाने की आशंका थी । — कंकाल , पृ॰ ६४ ।
२. शक । शुबहा । संदेह ।
३. अनिष्ट की भावना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-शङ्का f. fear, apprehension
doubt, uncertainty
distrust, suspicion
danger
objection, Kathās.; R.; Śiś. &c. (often ifc., e.g. विगताशङ्क mfn. ‘fearless; doubtless’; बद्धाशङ्क mfn. ‘filled with anxiety’)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (157,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आशंका 1 Fear, apprehension; नष्टाशंका हरिणशिशवो मंदमंदं चरंति Ś. 1. 16; आशंकया भुक्तं Bh. 3. 5. --2 Doubt, uncertainty; इत्याशंकायामाह [] Gadādhara. --3 Distrust, suspicion; ˚अन्वित a. apprehensive, afraid.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0263-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आशङ्का स्त्री आ + शकि--अ । १ भये त्रासे अनिष्टतया २ चिन्तने “समुद्धृताशङ्कमनीचकाशे” माघः । “रत्या च साशङ्कमनुप्रयातः” कुमा० । “गुदपरिकर्त्त नमाशङ्का पाण्डु- रोगग्रहणीदोष शोषाणाम्” सुश्रु० सम्यक्शङ्कायां ३ सन्देहे इत्याशङ्कायामाह इति भूरिशः जगदीशः गदाधरश्च प्रायुङ्क्त ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0834,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आशङ्का, स्त्री, (आङ् + शकि + अ + टाप् ।) भयं । त्रासः । इति हेमचन्द्रः ॥ (संशयः, वितर्कः ।) शाकुन्तले, प्रथमाङ्के । “नष्टाशङ्का हरिणशिशवो मन्दमन्दं चरन्ति” । कथासरित्सागरे, १४ तरङ्गे । “तत् श्रुत्वा विगताशङ्कस्तामकारणदूषिताम्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-194-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आशंका" आता है (24)
अभिशंका आशंका । संदेह । चिंताविशंका आशंका । भय । डरसाशंकता आशंका । डर । भयदुश्चित् खटका । चिंता । आशंकाडर दु:खपूर्ण मनोवेग लो किसी अनिष्ट या हानि की आशंका से उत्पन्न होता और उस…संस पु ^१ संज्ञा पुं॰ संशय । आशंकाखुटक पु † संज्ञा स्त्री॰ खटका । आशंका । चिंताखुटको पु संज्ञा पुं॰ खटका । आशंकाखुरूक संजा पुं॰ खुटका । खटका । आशंकाधकारा † संज्ञा पुं॰ धकधकी । आशंका । खटकापरवाह चिंता । व्यग्रता खटका । आशंकाडराडरी † संज्ञा स्त्री॰ डर । भग । आशंकाशंक बैल, जो छक़ड़ा खोंवता हैशंका मन में होनेवाला अनिष्ट का भय । डर । खौफ । खटकसंशय लेट रहना । पड़ रहनासांभवी लाल लोधखटका 'खट खट' शब्द । जैसे, जरा सा खटका होते ही पक्षी उड़ गएखतरा डर । भय । खौफपरवा मिट्टी का बना हुआ कटोरे के आकार का बरतन । कोसाहरास भय । डरखखेटा पु संज्ञा पुं॰दुचितई †पु संज्ञा स्त्री॰दुचिताई †पु संज्ञा स्त्री॰धकधकाहट जो धक धक करने की क्रिया या भाव । धड़कन
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें