🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:30:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शंका
śaṃkā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शंका संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ शङ्का]
१. मन में होनेवाला अनिष्ट का भय । डर । खौफ । खटक । उ॰—(क) टेढ़ जान शंका सब काहू । वक्र चंद्रमहि ग्रसै न राहू ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) शंका है दशानन को हंका दै सुबंका बीर, डंका दै विजय को कपि कूद परयो लंका में ।—पद्माकर (शब्द॰) ।
२. किसी विषय की सत्यता या असत्य़ता के संबंध में होनेवाला संदेह । आशंका । संशय । शक । उ॰—(क) नृप विलोकि शंका उपजावा । सजल नयन मुख बचन न आवा ।—सबल (शब्द॰) । (ख) तुमहि वरण चाहत हौं आपहि । पै हिडंव शंका मन आवहि ।—सबल (शब्द॰) ।
३. साहित्य के अनुसार एक संचारी भाव । अपने किसी अनुचित व्यवहार अथवा किसी और कारण से होनेवाली इष्टहानि की चिंता ।
४. भ्रांत- विश्वास । मिथ्या धारणा (को॰) ।
५. तर्कवितर्क या वादविवाद में आपत्ति खान करना (को॰) ।
६. परिकल्पना । संभावना (को॰) । यौ॰—शंकाजनक = संदेह उत्पन्न करनेवाला । शंकानिवारण = संदेह, भय आदि का दूर होना । शंकानिवृत्ति = सदेह दूर होना । खटका मिटना । शंकाशंकु । संदेह का काँटा । शंकाशील = प्रत्येक बात में संदेह करनेवाला । शंकालु ।
शंका अतिचार संज्ञा पुं॰ [सं॰ शङ्काअतिचार] जेनियों के अनुसार एक प्रकार का पाप या अतिचार जो जिनवचन में शंका करने से होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शङ्का f. See below.
शङ्का f. (ifc. f(आ). ) apprehension, care, alarm, fear, distrust, suspicion of (abl. loc., or प्रति with acc., or comp.; ब्रह्म-हत्या-कृता शङ्का, ‘the fear of having committed the murder of a Brāhman’, R.; पाप-शङ्का न कर्तव्या, ‘no evil is to be suspected’, Kathās.), ŚBr. &c. &c.
doubt, uncertainty, hesitation, MBh.; Kāv. &c.
(ifc.) belief, supposition, presumption (of or that any person or thing is-), ib.
a subject started in disputation, MW.
a species of the Daṇḍaka metre, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1047,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शंका [शंक्-अ] 1 Doubt, uncertainty. --2 Hesitation, scruple. --3 Suspicion, distrust misgiving; अपायशंका; अरिष्टशंका &c. --4 Fear, apprehension, dread, alarm; जातशंकैर्देवेर्मेनका नामाप्सराः प्रेषिता Ś. 1; कैकेयीशंकयेवाह R. 12. 2; 13. 42; Me. 69. --5 Hope, expectation. --6 (Mistaken) belief, suspicion, (wrong) impression; स्रजमपि शिरस्यंधः क्षिप्तां धुनं त्यहिशकया Ś. 7. 24; कुर्वन् वधूजनमनःसु शशांकशंकां Ki. 5. 42; [] हरिततृणोद्गमशंकया 5. 38. --7 An objection started in disputation. --8 Presumption. --Comp. --अन्वित, आकुल a filled with fear or doubt, doubtful, afraid. --अभियोगः a charge on suspicion. --आस्पदं a matter of doubt. --निवृत्तिः f. solving or clearing a doubt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1029-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शङ्का स्त्री शकि--अ । १ त्रासे २ वितर्के मेदि० ३ संशये च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5077,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शङ्का, स्त्री, (शङ्क + अः । स्त्रियां टाप् ।) त्रासः । (यथा, हितोपदेशे । “शङ्काभिः सर्व्वमाक्रान्तमन्नं पानञ्च भूतले । प्रवृत्तिः कुत्र कर्त्तव्या जीवितव्यं कथं नु वा ॥”) वितर्कः । इति मेदिनी ॥ (यथा, भागवते । ८ । २ । ६ । “यत्र संगीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्ज्जन्ति हरयः श्लाघिनः परशङ्कया ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-010-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शंका" आता है (12)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें