🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:06:48 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आशी
āśī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
साँप का विषैला दाँत 'आशी' (1.8.10)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आशी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सर्प का विषैला दाँत ।
२. बुद्धि नाम की जड़ी जो दवा के काम में आती है ।
३. सर्प का विष (को॰) ।
आशी २ वि॰ [सं॰ आशिन्] [वि॰ स्त्री॰ आशिनी] खानेवाला । भक्षक । यौ॰—वाताशी । फलाशी । विशेष—इसका प्रयोग समास के अंत ही में होता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. आशी f. = 1. आशिस्, L.
(for 2. आशी See 2. आशिस्.)
2. आशी f. = 2. आशिस्, L.
3. आ-√ शी Ā. (irr. -शये [3. sg.] RV.; AV. : Impv. 3. sg. आ-शयाम्, AV. v, 25, 9; 3. pl. -शेरते, Vikr.) to lie or rest on or round: P. (impf. 3. pl. आशयन्) to wish, BhP. ix, 1, 37 [perhaps this form is rather a Nom. from 1. आशा?] : Caus. (impf. आशीशयत्) to lay or put upon, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (157,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आशी [आशीर्यतेऽनया, आ-शॄ-क्विप् पृ˚] 1 A serpent's fang. --2 A kind of venom. --3 A blessing, benediction. --Comp. --विषः [आश्यां विषमस्य] {1} a snake; गरुत्मदाशीविषभीमदर्शनैः R. 3. 57. {2} a particular kind of snake; कर्णाशीविषभोगिनिप्रशमिते Ve. 6. 1.
आशी {c2c} A. 1 To lie or sleep on; कुसुमान्याशेरते षट्पदाः V. 2. 23 v. l. --2 To pass (the night) in sleep. --3 To wish, pray for. --4 To dwell, live, inhabit.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0264-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आशी स्त्री आशीर्य्यतेऽनया आ + शॄ क्विप् पृ० । “१ सर्प- दंष्ट्रायाम् । आशीविषः । “विषमाशोभिरनारतं वमन्तः माघः । “आशीमिव कलामिन्दोः” राजेश्वरः “आशी उरगदंष्ट्रायाम्” वैद्य० । “आशी तालुगता दंष्ट्रा तया विद्धो न जीवति” आशिस् पृ० । २ आशीर्व्वादे द्विरूप- कोषः ३ वृद्धिनामोषधौ च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0837,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आशीः, [स्] स्त्री, (आङ् + शास् + क्विप् + उप- धाया इत्वम्) आशीर्व्वादः । सर्पदन्तः । इत्यमरः ॥ वृद्धिनामौषधिः । इति राजनिर्घण्टः ॥ (हित- प्रार्थनं, अभीष्टवृद्धिप्रार्थनं । यदुक्तं, -- “वात्सल्यात् यत्र मान्येन कनिष्ठस्याभिधीयते । इष्टावधारकं वाक्यमाशीः सा परिकीर्त्तिता” ॥ यथा, कुमारे ७ । ४७ । “तस्मै जयाशीः ससृजे पुरस्तात्” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-194-c)
आशी, स्त्री, (आङ् + अश् + अच् + ङीप् ।) हिता- शंसनं । अहिदन्तः । सर्पविषं । इति शब्दरत्ना- वली ॥ “आशी तालुगता दंष्ट्रा तया दष्टो न जीवति” । इति विषविद्या ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-194-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें