🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:40:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आश्वत्थ
āśvattha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पीपल, बाँस, पाकड़, बरगद और इंगुदी के फल (2.4.18) वैणव · प्लाक्ष · नैयग्रोध · ऐंगुद
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आश्वत्थ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] आश्वत्थ या पीपल का फल [को॰] ।
आश्वत्थ २ वि॰ [सं॰]
१. अश्वत्थ या पीपल संबंधी ।
२. पीपल में फल आने के समय से संबंद्ध [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आश्वत्थ (or आश्व˚त्थि or आश्व˚त्थिक), mf(ई, g. गौरादि, Pāṇ. iv, 1, 41)n. belonging to the Aśvattha tree (Ficus Religiosa), AitBr.; TS.; KātyŚr.; ŚBr. &c.; relating to the fruit-bearing season of this tree Comm. on Pāṇ.; belonging to the Nakṣatra Aśvattha, L.; (अम्), n. the fruit of the Ficus Religiosa, Pāṇ. and L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (159,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आश्वत्थ a. (त्थी f.), आश्वथिक a. (की f.) [अश्वत्थस्येदं अण् ठक् वा] 1 Relating to or made of the holy fig-tree. --2 Relating to the fruit-bearing season of this tree, as a मुहूर्त. --त्था The night having the अश्वत्थ Nakṣatra. --त्थं The fruit of the holy fig-tree.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0266-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आश्वत्थ न० अश्वत्थस्य फलमण् प्लक्षा० तस्य न लुक् । १ अश्वत्थ फले । अश्वत्थस्येदम् अण् । २ अश्वत्थसम्बन्धिनि त्रि० स्त्रियां गौ० ङीष् । आश्वत्थी शाखा समिद्वा । “सर्पिरासिच्याश्व- त्थीस्त्रिस्रः समिधः” शत० ब्रा० । तस्मादाश्वत्थे ऋतुपात्रे स्याताम्” शत० ब्रा० अश्वत्थेन युक्ता अण । अश्वत्यनक्षत्र- युक्तायां ३ रात्रौ स्त्री । गहा० छ । आश्वत्थीयः आ- श्वत्थसम्बन्धिनि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0845,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आश्वत्थं, क्ली, (अश्वत्थस्य इदम् । अश्वत्थ + अण् ।) अश्वत्थवृक्षफलं । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-195-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬