🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:33:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

आसार
āsāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
सेना का चारों ओर फैलना (2.8.96) प्रसरण
मूसलाधार वर्षा (1.3.13) धारासम्पात
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
आसार १ संज्ञा पुं॰ [अ॰]
१. चिह्न । लक्षण । निशान । उ॰— बारिश के आसार पाए जाते हैं ।—श्रीनिवा सग्रं॰, पृ॰,..... ।
२. चौड़ाई ।
३. नींव । बुनियाद [को॰] ।
४. खंडहर [को॰] ।
आसार २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. धारा । संपात । मूसलाधार वृष्टि ।
२. कौटिल्य के अनुसार लड़ाई में मित्र आदि से मिलनेवाली सहायता ।
३. मेघमाला ।—(ड़िं॰)
४. हमला । हरुला आक्रमण (को॰) ।
५. शत्रु की सेना को घेरने की क्रिया [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आ-सार &c. See आ-√ श्रि.
आ-सार m. surrounding an enemy
incursion, attack, L.
a hard shower, MBh.; Megh.; Ragh.; Mālav.; Kathās. &c.
a king whose dominions are separated by other states and who is an ally in war, Kām.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (160,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
आसारः [आ-सृ-घञ्] 1 A hard or sharp-driving shower (of anything); आसारसिक्तक्षितिबाष्पयोगात् R. 13. 29; Me. 17; पुष्पासारैः 43; so तुहिन˚, रुधिर˚ &c.; बाष्पासारा M. 3. 20 flooded or suffused with tears; धारासारैर्वृष्टिर्बभूव H. 3 it rained in torrents. --2 Surrounding an enemy. --3 Attack, incursion. --4 The army of an ally or king (whose dominions are separated by other intervening states). --5 Provision, food; Pt. 3. 41, 51.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0268-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आसार पु० आ + सृ--घञ् । १ धारासम्पाते २ वेगवृष्टौ, “त्वामा- सारप्रशमितबनोपप्लवं साधु मूर्ध्ना” । “पुष्पासारैः स्नपयतु भवान् व्योमगङ्गाजलार्द्रैः” मेघदू० “आसारसिक्तक्षिति- वाष्पयोगात्” रघुः । ३ प्रसरणे, ४ सैन्यानां सर्व्वतो व्याप्तौ च । ५ करणे घञ् । सुहृद्बले । ६ द्वादशराजमण्डलमध्ये नृपभेदे । द्वादशराजमण्डलञ्चाग्नेये दर्शितम् यथा “आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् । समन्तात्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु । उपेतस्तु सुहृत् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परम् । मित्रमित्रमतो ज्ञेयं मित्रमित्र रिपुस्ततः । एतत् पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे । पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात् तत आक्रन्द उच्यते । आसारस्तु ततोऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते । जिगीषोः शत्रुयु- क्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज! । तत्रापि निश्चयः शक्योवक्तुं मनुजपुङ्गव! निग्रहानुग्रहे शक्तोमध्यस्थः परिकीर्त्तितः । निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् । उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः । मण्डलं तव संप्रोक्त मेतत् द्वादशराजकम्” । ६ षड्विंशरगणैः रचिते दण्डदच्छन्दोभेदे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0889,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
आसारः, पुं, (आङ् + सृ + घञ् ।) धारासपातः । वेगवृष्टिः । (मेघदूते, “त्वामासारप्रशमितवनोप- प्लवं साधु मूर्द्ध्ना” । प्रसरणम् । सैन्यानां सर्व्वतो व्याप्तिः । इत्यमरः ॥ (यथा पञ्चतन्त्रे । ३ । ४९ । “तस्मात् दुर्गं दृढं कृत्वा सुभटासारसंयुतं” ।) सुहृद्बलम् । इति मेदिनी ॥ (यथा पञ्चतन्त्रे ३ । २९ । “अज्ञातवीवधासारतोयशस्यो व्रजेत्तु यः” ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-197-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "आसार" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें