🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:35 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ऊत
ūta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📜 शब्द-रूप📗 अमरकोश
📗 अमरकोश — पर्याय
धागे से सिला/बुना (3.1.100) स्यूत · उत
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ऊत वि॰ [सं॰ अपुत्र, प्रा॰ अउत्त]
१. बिना पुत्र का । निःसंतान । निपूता । यौ॰—ऊन निपूता=निःसंतान । बे औलाद । विशेष—एक प्रकार की गाली है जिसे स्त्रियाँ बहुत देती हैं ।
२. उजड्ड । बेबकूफ । उ॰—टोटे में भक्ती करै, ताका नाम सपूत । माया धारी मस्खरे, केते ही गये ऊत ।—कबीर॰ सा॰ स॰, भा॰ १, पृ॰ ३६ ।
ऊत २ संज्ञा पुं॰ वह निःसंतान मरने के कारण पिंड आदि न पाकर भूत होता है । उ॰—ऊत के ऊत, उजाड़ के भूत । सीता के सराये, जनक के शराबी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. ऊत mfn. (p.p. of √ अव्, q.v.) favoured
loved
promoted, helped
protected.
2. ऊत mfn. (p.p. of √ वे, q.v.) woven, sewed.
ऊत See 1. ऊत &c., p. 221, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (221,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऊत त्रि० वेञ्--क्त संप्र० दीर्घः । १ कृतवयने २ ग्रथिते । ऊयी- तन्तुसन्ताने क्त । ३ स्यूते “यस्मिन्नोतञ्च प्रोतञ्च” श्रुतिः । अव--क्त ऊठ् । ४ रक्षिते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1383,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ऊतं, त्रि, (वे + क्त ।) तन्तुसन्ततम् । तत्पर्य्यायः । स्यूतम् २ उतम् ३ । इत्यमरः ॥ कापड वोना इति भाषा ॥ (प्रथितम् । अव + क्त । ज्वरत्त्वरेत्यूट् ६ । ४ । २० । रक्षितम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-278-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ऊत" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें