🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:56:11 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

एकत्र
ekatra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एकत्र क्रि॰ वि॰ [सं॰] एकट्ठा । एक जगह । उ॰—वक्षस्थल पर एकत्र धरे, संसृति के सब विज्ञान ज्ञान ।—कामायनी, पृ॰ १६८ । मुहा॰—एकत्र करना=बटोरना । संग्रह करना । उ॰—सुखसाधन एकत्र कर रहे जो उनके संबल में हैं ।—कामायनी, पृ॰ १८२ । एकत्र होना=जमा होना । इकट्ठा होना । जुड़ना । जुटना । उ॰—हुई एकत्र इस मेरी अंगलतिका में ।—लहर, पृ॰ ६० ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एकत्र ind. in one, in one and the same, MBh.; Kathās.; Pañcat. &c.
in one place, in the same place, in a single spot (with the force of the locative), MBh.; Yājñ.; Mṛcch. &c.
on the one side
(the correlative is अपरत्र or sometimes अन्यस्मिन्, on the one side — on the other side, here — there)
in one and the same place, all together, Kathās.; Suśr. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (231,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एकत्र ind. [एक-त्रल्] 1 In one place, in close connection. --2 Together, all taken together; एवमेतान्येकत्र चतुर्दश कुलानि K. 136; एकत्र-अपरत्र or [] एकत्र on one side-on the other, here-there.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0355-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एकत्र, व्य, (एक + त्रल् ।) एकस्मिन् । इति व्याक- रणम् ॥ एकसङ्गे इति भाषा । (एकत्र निर्णीतः शास्त्रार्थो बाधकं विनान्यत्रापि प्रयुज्यते” । इति दुर्गादासः । यथा मनुः । ५ । १३६ । “एका लिङ्गे गुदे तिस्रस्तथैकत्र करे दश । उभयोः सप्त दातष्या मृदः शुद्धिमभीप्सता” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-292-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "एकत्र" आता है (18)
समवेत एक में मिला या इकट्ठा किया हुआ । एकत्रसंभृत एकत्र । इकट्ठा । जमा किया हुआ । बटोरा हुआजमा जो एक स्थान पर संग्रह किया गया हो । एकत्र । इकट्ठा । मुहा॰—कुल जमा या …इकैठ पु वि॰ इकट्ठा । एकत्रएकटा पु वि॰ एक सा । एकत्रइकठैन † वि॰ इकट्ठा । एकत्रइकठोर एक स्थान पर पर । एकत्रइकट्ठा एकत्र । जमा । क्रि॰ प्र॰ — करना । होनागुणित गुणा किया हुआएकस्थ एक व्यक्ति या स्थान पर केंद्रितसंकुलित जो संकुल या पूरा हो । भरा हुआसम्मिलित मिला हुआ । मिश्रित । युक्तइकसूत पु वि॰गृहित लिया हुआ । ग्रहण किय़ा हुआविरूर [सं॰ (उप॰) वि॰+हि॰ रूरि या सं॰ विरूढ़, विरुह(=अंकु- रित, जमा हुआ)शामिल जो साथ में हो । मिला हुआ । समिलित । जैसे,—(क) ये कागज मिसिल में शामिल …संजोइल पु वि॰सन्निपातित च्युत । निःसृत
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें