🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:50:23 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

एला
elā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
एला१ संज्ञा पुं॰ [सं॰, मल॰ एलाम्]
१. इलायची तथा उसका पेड़ ।
२. शुद्ध राग का एक भेद ।
३. बनरीठा ।
४. आमोद प्रमोद । विलास । क्रीड़ा ।
एला२ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार की कँटीली लता जिसकी पत्तियों की चटनी बनाई जाती है । वि॰ दे॰ रसौलू ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. एला f. any species of Cardamom, Suśr.; Kathās.
N. of a metre (consisting of four lines of fifteen syllables each)
N. of a river, Hariv.
(v.l. अर्ला.)
2. एला f. sport, pastime, merriness g. कण्ड्व्-आदि, Pāṇ. iii, 1, 27.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (232,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
एला 1 Cardamom plant; एलानां फलरेणवः R. 4. 47, 6. 64. --2 Cardamoms (the seed of the plant). --Comp. --पर्णी the plant Mimosa Octandra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0357-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इ(ए)ला कण्ड्वा० यक् प० अक० सेट् । इ(ए)लायति ।
एला स्त्री इल--अच् । १ स्वनामख्यातलतायाम् । (एलाची) तद्भेदगुणादि भावप्र० उक्तम् । “एला स्थूला च बहुला पृथ्वीका त्रिपुटापि च । भद्रैला वृहदेला च चन्द्रबाला च निष्कुटी । स्थूलैला कटुका पाके रसे वानाहकृल्लघुः । [] रूक्षोष्णा श्लेष्मपित्तास्रकफश्वासतृषापहा । हृल्लासविषवस्त्यास्य शिरोरुग्वमिकासनुत् । सूक्ष्मैला कुञ्चिका तुच्छा को रङ्गी द्राविडी गुटिः । एला सूक्ष्मा कफश्वासकासार्शो मूत्रकृच्छ्रहृत् । रसे तु कटुका शीता लघ्वी वातहरी मता” “एलालतालिङ्गितचन्दनासु” रघुः । तस्याः फलम् अण् तस्य लुप् लुपि प्रकृतिलिङ्गत्वेन तत्फलेऽपि स्त्री । “ससञ्जुरश्वक्षुण्णानामेलानामुत्पतिष्णवः” रघुः । “सजना नयौ शरदशयतिरियमेला” वृ० र० उक्ते २ पञ्चदशा- क्षरपादके छन्दोभेदे ।
एला विलासे कण्ड्वा० प० अक० सेट् । एलायति ऐलायीत् । एलायां बभूव आस चकार ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0983,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
एला, स्त्री, (इल् + अच् + टाप् ।) फलवृक्षविशेषः । एलाचि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । बहुलगन्धा २ ऐन्द्री ३ द्राविडी ४ कपोतपर्णी ५ बाला ६ बल- वती ७ हिमा ८ चन्द्रिका ९ सागरगामिनी १० गन्धालीगर्भः ११ एलीका १२ कायस्था १३ । इति राजनिर्घण्टः ॥ सा द्विविधा सूक्ष्मा । गुजराटी एलाचि इति भाषा । स्थूला च । वड एलाचि इति भाषा । आद्यायाः पर्य्यायः । उपकुञ्चिका १ तुत्था २ कोरङ्गी ३ त्रिपुटा ४ त्रुटिः ५ । इत्यमरः ॥ वयस्था ६ तीक्ष्णगन्धा ७ सूक्ष्मैला ८ त्रिपुटी ९ । इति रत्नमाला ॥ द्वितीयायाः पर्य्यायः । पृथ्वीका २ चन्द्रबाला ३ निष्कुटिः ४ बहुला ५ । इत्यमरः ॥ स्थूला ६ मालेया ७ ताडका- फलम् ८ । इति रत्नमाला ॥ एलाद्वयगुणाः । शीतलत्वम् । तिक्तत्वम् । उष्णत्वम् । सुगन्धित्वम् । पित्तरोगकफनाशित्वम् । हृद्रोगकारित्वम् । मला- र्त्तिवान्तिपुंस्त्वघ्नत्वम् । स्थविरस्य गुणाढ्यत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥ अपिच । शूलकोष्ठबद्ध- तृष्णाच्छर्द्दिवायुनाशित्वम् । इति राजवल्लभः ॥ सूक्ष्मैलाविशेषगुणाः । कफश्वासकासार्शोमूत्र- कृच्छ्रनाशित्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ (“एला स्थूला च बहुला पृथ्वीका त्रिपुटापि च” । इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-299-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "एला" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें