🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:40:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बहुला
bahulā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बहुला संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गाय ।
२. एक गाय जिसके सत्यव्रत की कथा पुराणों में है जोर जिसके नाम पर लोग भादों बदी चौथ को व्रत करते हैं ।
३. नीलिका । नील का पौधा ।
४. कालिका पुराण के अनुसार एक देवी का नाम ।
५. इलायची ।
६. मार्कंडेय पुराण में वर्णित एक नदी का नाम ।
७. कृत्तिका नक्षत्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
बहुला (आ), f. a cow, L.
cardamoms, Bhpr.
the indigo plant, L.
N. of the twelfth Kalā of the moon, Cat.
of a goddess, Pur.
of one of the Mātṛs attending on Skanda, MBh.
of the wife of Uttama who was son of Uttāna-pāda, MārkP.
of the mother of a Samudra, HPariś.
of a mythical cow, Col.
of a river, MBh.
बहुला f. pl. = कृत्तिकास्, the Pleiades, Var.; L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (726,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
बहुला, स्त्री, (बहूनर्थान् लाति या । बहु + ला + क । टाप् ।) नीलिका । एला । (यथा, “एला स्थूला च बहुला पृथ्वीका त्रिपुटापि च । भद्रैला बृहदेला च चन्द्रबाला च निष्कुटिः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥) गौः । इति मेदिनी । ले, ११७ ॥ देवीविशेषः । यथा, -- “दृष्टा सा तेन मुनिना निःसृत्य रविमण्डलात् । बहुला ह्यागता तूर्णं प्रस्थं मानसभूभृतः ॥ प्रत्यहं तत्र सावित्री गायत्त्री वहुला तथा । सरस्वती च द्रुपदा पञ्चैता मानसाचले ॥” इति कालिकापुराणे । २३ अध्यायः ॥ (नदीभेदः । यथा, मार्कण्डेये । ५७ । ३९ । “चीनाश्चैव तुखाराश्च बहुला वाह्यतो नराः ॥” स्वनामख्याता उत्तमराजपत्नी । यथा, तत्रैव । ६९ । ६ । “बाभ्रव्यां बहुलां नाम उपयेमे स धर्म्मवित् । उत्तानपादतनयः शचीमिन्द्र इवोत्तमः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-411-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें