🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:14:27 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ओल
ola
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ओल १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] सूरन । जिमीक'द ।
ओल २ वि॰ [सं॰ आर्द, प्रा॰ उल्ल] गीला । ओदा ।
ओल ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ क्रोड]
१. गोद ।
२. आड़ । ओर ।
३. शरण । पनाह । उ॰—जाकै मीत नंदनंदन से ढकि लइ पीत पटोलै । सूरदास ताकौं डर काकौ हरि गिरिधर के ओलै ।—सूर॰ १ ।२५६ ।
४. किसी वस्तु या प्राणी का किसी दूसरे के पास जमानत में उस समय तक के लिये रहना जब तक उस दूसरे व्यक्ति को कुछ रुपया न दिया जाय या उसकी कोई शर्त न पूरी की जाय । उ॰—टीपू ने अपने दोनों लड़कों को ओल में लार्ड कार्नवालिस के पास भेज दिया ।—शिवप्रसाद (शब्द॰) क्रि॰ प्र॰—देना । में देना ।—में लेना ।
५. वह वस्तु या व्याक्ति जो दूसरे के पास जमानत में उस समय तक रहे जब तक उसका मालिक या उसके घर का प्राणी उस दूसरे आदमी को कुछ रुपया न दे या उसकी कोई शर्त पूरी न करे ।—(क) बाजे बाजे राजानि के बेटा बेटी ओल हैं ।—तुलसी ग्रं॰, पृ॰ १७६ । (ख) राजाहि चली छुड़ावै तहँ रानी होइ ओल ।—जायसी ग्रं॰, पृ॰ २८७ । (ग) बने बिसाल अति लोचन लोल । चितै चितै हरि चारु बिलोकनि मानौ माँगत हैं मन ओल ।—सूर॰, १० ।६३० । क्रि॰ प्र॰—देना । उ॰—एक ही ओल दै जाहु चली झगरो सगरो मिटि बात परै सल । घनानंद, पृ॰.. ।लिना उ॰— तोप रहकला माल सब लै ओल सिधाया ।—सूदन (शब्द) ।
६. बहाना । मिस । उ॰—बैठी बहू गुरु लोगन में लखि लाल गए करि कै कछु ओलो ।—देव (शब्द॰) ।
७. कोना । उ॰— घर में धरे सुमेरु से अजहूँ खाली ओल ।—सुंदर ग्रं॰, भा॰ १, पृ॰ ३१६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ओल mfn. or ओल्ल wet, damp, L.
ओल n. Arum Campanulatum, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (236,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ओल a. Wet, damp. --लः An esculent root (शूरण).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0361-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओल पु० ओनत्ति आ + उन्द--क नलोपे पृषो० दस्य लत्वम् । १ शूरणे (ओल) इति ख्याते कन्दे । २ आर्द्रे--त्रि० (भिजा) त्रिका० । ओलस्य गुणाः भावप्र० “शूरणः कन्द- ओलश्च कन्दलोऽर्शोघ्न इत्यपि । शूरणोदोपनोरूक्षः कषायः कण्डूकृत् कटुः । विष्टम्भी विशदोरुच्यः कफार्शः- कृन्तनोलघुः । विशेषादर्शसे पथ्यः प्लीहागुल्मविनाशनः । सर्वेषां कन्दशाकानां शूरणः श्रेष्ठ उच्यते । दद्रूणां रक्तपित्तानां कुष्ठानां न हितो हि सः । सन्धानयोगं सम्प्राप्तः शूरणोगुणवत्तरः” उक्ताः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1563,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ओलं त्रि, (आङ् + उन्द + क । पृषोदरादित्वात् साधु ।) आर्द्रम् । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ भिजा इति भाषा ॥
ओलः, पुं, स्वनामख्यातमूलविशेषः । शूरणः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (अस्य पर्य्यायो यथा ॥ “शूरणः कन्द ओलश्च कन्दलोऽर्शोघ्न इत्यपि” । गुणा अस्य शूरणशब्दे ज्ञेयाः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-303-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ओल" आता है (16)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें