🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:45:16 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कन
kana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ कण, * कन]
१. किसी वस्तु का बहुत छोटा टुकड़ा । जर्रा । उ॰—बिधि केहि भाँति धरौं उर धीरा । सिरिस सुमन कन बेधिअ हीरा ।—मानस, १ । २५८ । अन्न का एक दाना । उ॰—जैसे कन बिहीन लै धान । धमकि धमकि कूटत आयान ।—नद॰ ग्रं॰, पृ॰ २६९ ।
३. अन्न की किनकी । अनाज के दाने का टुक्ड़ा ।
४. प्रसाद । जूठन ।
५. भीख । भिक्षान्न । उ॰—कन दैव्यौ सौंप्यों ससुर बहु थोरहथी जान । रूप रहचटे लगि लग्यौ माँगन सब आन ।—बिहारी (शब्द॰) ।
६. बूँद । कतरा । उ॰—निज पद जलज बिलोकि सेक रत नयननि वारि रहत न एक छन । मनहु नील नीरज ससि संभव रवि वियोग दोउ श्रवत सुधा कन ।—तुलसी (शब्द॰) ।
७. चावलों की धूल । कना । जैसे,—इन चावलों में बहुत कन है ।
८. बालु या रेत के कण । उ॰—अरु कन के माला कर अपने कौने गूँथ बनाई ।—सूर (शब्द॰) ।
९. कनखे या कली का महीन अंकुर जो पहले रवं जैसा दिखाई पड़ता है । १० । शारीरिक शक्ति । हीर । सत । जैसे,— चार महीने की बीमारी से उनके शरीर में कन नहीं रहा ।
कन २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ कर्ण> हिं॰ कान का समासगत रूप] कान । जैसे,—कनपेड़ा, कनपटी, कनछेदन, कनटोप ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कन mfn. (substituted for अल्प, ‘little, small’, in forming its comparative and superlative See below; cf. कण; according to Gmn. fr. √ कन्, ‘to shine, be bright or merry’, originally meaning ‘young, youthful’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (248,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कन प्रीतौ अक० गतौ सक० भ्वा० पर० सेट् । कनति अकनीत्- अकानीत् चकान । प्रनिकनति । ईदित् । कान्तः । ञी- दित् वर्त्तमाने क्त । कान्तोवर्त्तते । कान्तिः । कननम् । “अविक्रीतो अकानिषं पुनर्यन्” ऋ० ४, २४, ९,
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1644,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कन, ई ञि प्रीतौ । गतौ । द्युतौ । इति कविकल्पद्रु- मः ॥ (भ्वां--परं--अकं--सकं च--सेट् ईदित् ।) ई ञि कान्तोऽस्ति । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-019-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कन" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें