🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:13:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कपटी
kapaṭī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कपटी १ वि॰ [सं॰ कपटिन्] कपट करनेवाला । छली । धोखेबाज । धूर्त । दगाबाज । उ॰—(क) कपटी कुटिल नाथ मोहि चिन्हा ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) सेवक शठ नृप कृपिन कुनारी । कपटी मित्र शूल सम चारी ।—तुलसी (शब्द॰) ।
कपटी २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ कपटना]
१. धान की फसल को नष् ट करनेवाला एक कीड़ा । दे॰ कपटा ।
२. तमाखू के पौधों में लगनेवाला एक रोग जिसे 'कोढी' भी कहते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कपटी f. a measure equal to the capacity of the hollows of the two hands joined, L.
N. of a tree, Nigh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (250,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कपटी, स्त्री, (कप + अटन् । गौरादित्वात् ङीष् ।) परिमाणविशेषः । इति शब्दरत्नावली । एक आँकाड् इति भाषा ॥
कपटी, [न्] त्रि, (कपटोऽस्त्यस्य अस्मिन् वा अस्त्यर्थे + इनिः ।) कपटविशिष्टः । कपटधारी । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-022-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "कपटी" आता है (36)
फेरव धूर्त । कपटी । चालबाजपात्रेसमित ढोंगी व्यक्ति । कपटीकपटिक कपटी । धोखेबाज । बदमाश । दुष्टशाबर दुष्ट । कपटीसकैतव कैतवयुक्त । कपटी । धोखा देनेवालाकापट धोखेबाज । धूर्त । कपटीबकव्रती वकवृत्तिवाला । कपटीविषहृदय कुटिल मनवाला । कपटीबैडालव्रती बिल्ली के समान ऊपर से सीधा सादा, पर समय पर घात करनेवाला । कपटीछली छल करनेवाला । कपटी । धोखेबाजछद्मी बनावट ी धारण करनेवाला । अपना असली रूप छिपानेवाला । छली । कपटीछलछदी कपटी । धूर्त । चालबाज । धोखेबाजछलहाई पु वि॰ स्त्री॰ छली । कपटी । चालबाज । धूर्तछलिया छल करनेवाला । कपटी । धोखेबाजफरेबी फरेब या छल कपट करनेवाला । धोखेबाज । कपटीदगावाज छली । कपटी । धोखा देनेवालामक्कार मकर करनेवाला । फरेबी । कपटीधोखेबाज धोखा देनेवाला । छली । कपटी । धूर्तछलछिद्री धोखेबाज । छली । कपटीहिपोक्रिट कपटी । मक्कारबिडालवृत्तिक बिल्ली के स्वभाववाला । लोभी । कपटी, दंभी, हिंसक, सबको धोका देनेवाला, औ…रौरव भयंकर । डरावना । घोरकुटिल वक्र । टेढ़ा । यौ॰—कुटिलकीट = साँप । कुटिलबुद्धि, कुटिलमति, कुटिलस्वभा…जिह्म वक्र । टेढ़वामिल सुंदर । मनोहरजिह्मग कुटिल गतिवाला । टेढ़ी चाल चलनेवालाअनेडमूक गूँगा बहराकुटीचर दे॰ 'कुटीचक'सव्याज व्याज या छद्मयुक्तद्विभाव दो भाव । दुरावमीठी दे॰ 'मीठा ^१' । मुहा॰—मीठी को खट्टी मान लेना=अन्यथा बुद्धि होना । और क…बिसासी पु वि॰ जिसपर विश्वास न किया जा सके । विश्वासघाती । दगाबाज । धोखे- बाज …प्रपंची प्रपंच रचनेवालाजिह्मगामी टेढ़ा चलनेवालादुष्टचेता बुरी चिंतना करनेवाल । बूरे विचार काव्यपदेष्टा निर्देशक । निर्देश करनेवाला
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें