🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:20:57 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कशेरु
kaśeru
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कशेरु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. रीढ़ की हड्डी ।
२. एक प्रकार की घास
३. जंबू—द्वीप के नौ खडों में से एक ।
४. कसेरू [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कशेरु n. m. (fr. क, water or wind, + √ शॄ, Uṇ. i, 90; also written कसेरु) the back-bone, L.
कशेरु f(ऊस्)n. (Uṇ. i, 90) the root of Scirpus Kysoor (a kind of grass with a bulbous root), Suśr.
कशेरु m. one of the nine divisions of Bhāratavarṣa, Hariv. 6793; VP.; Rājat.
कशेरु f. N. of the daughter of Tvaṣṭṛ, Hariv. 6793 (v.l.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (265,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कशे(से)रु m. n. 1 The backbone. --2 A kind of grass. --रुः One of the nine divisions of Jambudvīpa.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0389-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कशेरु, क्ली पुं, (के देहे शीर्य्यते । क + शॄ + “केश्र एर ङ चास्य” । उणां १ । ९० । इति उः एरङ्- चान्तादेशः ।) पृष्ठास्थि । पिठेर दाँडा इति भाषा । इति हलायुधः ॥ (पुं सि उदाहरणं । “किं कुर्व्वता वराहेण खाद्यन्ते हि कशेरवः” । इत्युणाटिकाधृतचन्द्रवचनम् ।)
कशेरु, क्ली, (कं जलं वातं वा शृणाति । क + शॄ + उणादित्वात् उः । एरङ्चान्तादेशः ।) कशेरुका । केशुर इति भाषा । इति रत्नामाला ॥ राजनिर्घण्टे दन्त्यसकारवान् पुंलिङ्गोऽप्ययं शब्दः ॥ (“कशेरु द्विविधं तत्तु महद्राजकशेरुकम् । मुस्ताकृतिलघुः स्यात् यत् तच्चिवोटमिति स्मृतम्” ॥ इति वैद्यकम् ॥)
कशेरुः, पुं, (क + शॄ + उ + एरङ् ।) जम्बुद्वीपस्य खण्डविशेषः । इति शब्दमाला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-069-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कशेरु" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें