🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:47:47 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

काश्मरी
kāśmarī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
काश्मरी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] एक प्रकार का बड़ा वृक्ष । विशेष—इसके पत्ते पीपल के पत्ते से चौड़े होते है और इसके कई अगों का व्यवहार ओषधि रूप में होता है । वि॰ दे॰ गभारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काश्मरी f. the plant Gmelina arborea (Gambhārī), MBh.; R.; Suśr.; Mālatīm.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (280,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
काश्मरी A plant commonly called गांभारी; काश्मर्याः कृतमालमुद्गतदलं कोयष्टिकष्टीकते Māl. 9. 7.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0401-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
काश्म(श्व)री स्त्री काश--वनिप् वनोरच नश्चान्तादेशः पृषो० वा वस्य मः । गाम्भार्य्याम् अमरः, फलेऽपि हरीत० अणोलुपि स्त्री । ० “विल्वान् कपिलत्थान् जम्बूश्च काश्म- रीर्वदरीस्तथा” भा० व० १५८ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2038,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
काश्मरी, स्त्री, (काशते इति । “अनेभ्योऽपि” । ३ । [] २ । ७५ । इति वनिप् “वनोरच” । ४ । १ । ७ । इति ङीव्रौ । पृषोदरात् वस्य मत्वम् ।) गम्भारी- वृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ३५ ॥ (अस्याः पर्य्याया यथा, -- “गम्भारी भद्रपर्णी च श्रीपर्णी मधुपर्णिका ॥ काश्मीरी काश्मरी हीरा काश्मर्य्यः पीतरोहिणी । कृष्णवृन्ता मधुरसा महाकुसुमिकापि च” ॥ इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ गुणा- श्चास्या यथात्रैव ॥ “काश्मरी तु वरा तिक्ता वीर्य्योष्णा मधुरा गुरुः । दीपनी पाचनी मेध्या भेदिनी भ्रमशोषजित् ॥ दोषतृष्णाऽमशूलार्शोविषदाहज्वरापहा । तत्फलं वृंहणं वृष्यं गुरुकेश्यं रसायनम् ॥ वातपित्ततृषारक्तक्षयमूत्रविवन्धनुत् । स्वादु पाके हिमं स्निग्धं तुवराम्लविशुद्धिकृत् ॥ हन्याद्दाहतृषावातरक्तपित्तक्षयान् तथा” ॥ * ॥ यथा, महाभारते ३ । १५८ । ४४ । “विल्वान् कपित्थान् जम्बूंश्च काश्मरीर्बदरीस्तथा” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-119-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "काश्मरी" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें