🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:29:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुटी
kuṭī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
निवास/कक्ष (2.2.6) वास · शाला · सभा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुटी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. जंगलों या देहात में रहने के लिये घास फूस से बनाया हुआ छोटा घर । पर्णशाला । कुटिया । झोपड़ी ।
२. मुरा नामक गंधद्रव्य ।
३. सफेद कुड़ा । कुटज ।
४. मरुआ नामक पौधा ।
५. मदिरा । मद्य [को॰] ।
६. लतागृह । लतामंडप [को॰] ।
७. पुष्प का स्तवक । फूल का गुच्छा [को॰] ।
८. मोड़ । घुमाव [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुटी f. g. गौरादि (Gaṇar. 47).
कुटी f. ‘a curvature, curve’, see भृक्˚, भ्रुक्˚
a hut, cottage, house, hall, shop, MBh.; R. &c.
a room with openings used for fumigations, Car.; Suśr.
a bawd, L.
a nosegay, bundle or tuft of flowers or vegetables, L.
a kind of perfume (commonly Murā), or = सुरा (spirituous liquor), L.
कुटी &c. See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (288,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुटी 1 A curve. --2 A cottage, hut; प्रासादीयति कुट्यां Sk.; Ms. 11. 73; पर्ण˚, अश्व˚ &c. --3 A vessel with openings used for fumigation. --4 A nosegay. --5 A kind of perfume (मुरा). --6 Spirituous liquor. --7 A bawd, procuress. --Comp. --चकः a religious mendicant of a particular order; चतुर्विधा भिक्षवस्ते कुटीचकबहूदकौ । हंसः परमहंसश्च यो यः पश्चात् स उत्तमः ॥ Mb. --चरः a kind of ascetic who entrusts the care of his family to his son and devotes himself solely to religious penance and austerities.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0407-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुटी स्त्री कुट--इन् ङीप् । १ गृहे २ कुटिन्यां ३ मुरानामग- न्धद्रव्ये च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2071,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुटी, स्त्री पुं, (कुटि + वा ङीप् ।) कुटः । गृहम् । इत्यमरः । २ । २ । ६ ॥ (यथा मनुः । ११ । ७२ । “ब्रह्महा द्वादशसमाः कुटीं कृत्वा वने वसेत्” ॥)
कुटी, स्त्री, कुम्भदासी । कुटिनी इति भाषा ॥ मुरा- नामगन्धद्रव्यम् । चित्रगुच्छः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-137-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कुटी" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें