🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:00:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कुहर
kuhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
छेद/बिल के नाम (1.8.1) शुषिर · विवर · बिल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कुहर १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गड़ढा । गर्त ।
२. बिल । छेद । सूराख । जैसे—कर्णकुहर ।
४. कान ।
४. गला । कंठ ।
५. समीपता । निकटता ।
६. रतिक्रिया ।
७. कंठस्वर ।
८. वातायन । खिड़की [को॰] ।
८. गले का छेद । पु
९. कुहरा ।
कुहर २ संज्ञा स्त्री॰ [देश॰] एक प्रकार का शिकरा जो पक्षियों को पकड़ता है । बरूरी ।
कुहर ३ संज्ञा पुं॰ [देश॰] एक प्रकार का पक्षी जिसका मांस खाया जाता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुहर m. (fr. √ कुह् = गुह्?), N. of a serpent belonging to the Krodha-vaśa race, MBh. i, 2701; Hariv. 229
कुहर n. a cavity, hollow, hole, Bhartṛ.; Hit.; Prab. &c.
a small window (?), VarBṛS.
the ear, L.
the throat or larynx, L.
a guttural sound, L.
proximity, L.
copulation, Daś.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (299,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कुहरं 1 A cavity, hollow; as in नाभिकहर आस्य˚ &c. --2 The ear. --3 The throat. --4 Proximity. --5 Copulation. --6 A hole, rent. --7 A guttural sound.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0415-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुहर पु० कुंहरति हृ--अच् कुह--विस्मायने क तं राति रा--क वा । १ नागभेदे मेदि० । २ गह्वरे २ छिद्रे न० मेदि० “तैः किं मत्तकरीन्द्रकुम्भकुहरे नारोपणीयाः कराः” प्रसन्नरा० । ४ कर्णे ५ कण्ठशब्दे ६ गले ७ समीपे च न० अजयपालः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2162,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कुहरं, क्ली, (कुं भूमिं हरतीति । कु + हृ + अच् ।) [] गह्वरम् । छिद्रम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, प्रसन्न- राघवे । ‘तैः किं मत्तकरीन्द्रकुम्भकुहरे नारोपणीयाः कराः’ ॥) कर्णः कण्ठशब्दः । गलः । अन्तिकम् । इत्यजय- पालः ॥
कुहरः, पुं, (कुह विस्मायने + कः । कुहं विस्मा- यनं भयमित्यर्थः राति ददाति भयं जनयतीति भावः । रा + कः ।) नागविशेषः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-168-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कुहर" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें