🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:34:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कृतमाल
kṛtamāla
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अमलतास के और नाम (2.4.24) आरेवत · व्याधिघात · सुवर्णक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कृतमाल संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अमिलतास ।
२. चितकबरा सृग । धब्बेदार हिरन (को॰) ।
३. कसौंदा का एक भेद । कासमर्द (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कृत—माल m. the spotted antelope, Suśr.
the tree Cassia fistula, Suśr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (302,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृतमाल पु० कृता मालास्य । १ आरग्बधे, (सोन्दाल) २ कर्णि- कारे च अमरः । ३ कर्ण्णिकारवृक्षे ४ नदीभेदे स्त्री राज- नि० । ५ कृतमाल्ये मालाकरे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2179,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कृतमालः, पुं, (कृता माला अस्य । मालावदुत्पन्नप्रसु- नत्वादस्य तथात्वम् ।) आरग्बधवृक्षः । सोँदालि इति भाषा । इत्यमरः । २ । ४ । २४ ॥ कर्णिका- रवृक्षः । स तु लघ्वारग्बधः । इति राजनिर्घण्टः । छोट शोनालु इति भाषा ॥ (अस्य पर्य्याया यथा । “आरेवतो राजवृक्षः प्रग्रहश्च तुरङ्गलः । आरग्बधोऽथ शम्पाकः कृतमालः सुवर्णकः” ॥ इति वैद्यकरत्नमालायाम् ॥ चरके कल्पस्थाने ऽष्टमेऽध्याये ऽस्य पर्य्याया यथा । “आरग्बधो राजवृक्षः सम्पाकश्च तुरङ्गुलः । प्रग्रहः कृतमालश्च कर्णिकारोऽवघातकः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-175-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें