🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:39:49 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कौमारी
kaumārī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ब्राह्मी, माहेश्वरी, कौमारी, वैष्णवी, वाराही, इन्द्राणी और चामुण्डा (1.1.43) ब्राह्मी · माहेश्वरी · वैष्णवी · वाराही · इन्द्राणी · चामुण्डा
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कौमारी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. किसी पुरुष की पहली स्त्री ।
२. सात मातृकाओं में से एक । कार्तिकेय की शक्ति ।
३. पार्वती का एक नाम ।
४. वाराहीकंद । कोलकद ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कौमारी f. one of the seven Mātṛs or personified energies of the gods, Śakti of Kumāra or Kārttikeya (the god of war), BrahmaP. DevībhP.
a kind of bulbous root (= वाराही-कन्द), L.
(in music) N. of a Rāgiṇī
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (316,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौमारी स्त्री अपत्नीकं कुमारं पतिमुपपन्ना स्त्री “कौमा- रापूर्व्ववचने” पा० नि० ङीप् । १ अगृहीतदारान्तरस्य पत्युः १ भार्य्यायाम् । कुमारस्येयमण् ङीप् । २ कुमार सम्बन्धि- चेष्टादौ “कौमारीं दर्शयेश्चेष्टाम्” भाग० ३, २, २८, कुमा- रस्य कार्त्तिकेयस्येयम् अण् ङीप् । ३ कार्त्तिकेयशक्तौ । “कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरबाहना । योद्धु मभ्याययौ क्रुद्धं रक्तवीजं महासुरम्” कौमारीशक्ति निर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः” देवीमाहात्म्यम्
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2277,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कौमारी, स्त्री, मातृकाविशेषः । सा तु कार्त्तिकेय- शक्तिः । इति शब्दमाला ॥ यथा, -- “कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना । योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी” ॥ इति मार्कण्डेयपुराणे देवीमाहात्म्ये । ८१ । १६ ॥ (अपूर्व्वपतिः कुमारी पतिमुपपन्ना । “कौमारा- पूर्व्ववचने” । ४ । २ । १३ । इति स्वार्थे अण् प्रत्ययेन साधुः ततो ङीष् । अपूर्व्वभार्य्यकुमार- पत्नी । यथा, भट्टौ । ७ । ९० । “उपलम्भ्यामपश्यन्तः कौमारीं पतताम्बर” ! ॥ पञ्चमवर्षीया बालिका । कौमारी अवस्था । यथा, भागवते । ३ । २ । २८ । “कौमारीं दर्शयंश्चेष्टां प्रेक्षणीयो व्रजौकसाम्” ॥) वाराहीकन्दः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-208-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "कौमारी" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें