🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:38:42 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रुद्ध
kruddha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्रुद्ध वि॰ [सं॰]
१. कोपयुक्त । क्रोध में भरा हुआ ।
२. क्रुर । निर्दय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रुद्ध mfn. irritated, provoked, angry with (dat., gen. loc., or उपरि or प्रति) on account of (acc. with अनु, Bhaṭṭ.), RV.; AV.; TS.; ŚBr.; MBh. &c.
fierce, cruel, W.
क्रुद्ध (अम्), n. anger, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (322,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रुद्ध p. p. 1 Angry, provoked. --2 Fierce; cruel. --द्धं Anger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0432-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रुद्धः, त्रि, (क्रुध् + कर्त्तरि क्तः ।) क्रोधयुक्तः । यथा । “योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तवीजो महासुरः” ॥ इति देवीमाहात्म्यम् ॥ (भावे क्तः ।) क्रोधे क्ली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-219-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "क्रुद्ध" आता है (26)
कोपनक क्रोधी । क्रुद्धरुषित क्रुद्ध । नाराजरुष्ट जिसे रोष हुआ हो । क्रुद्ध । अप्रसन्न । नाराज । कुपित । रुषितकोपित क्रोध में लाया गया । क्रुद्धरोषित क्रुद्ध । नाराज । रुष्टभामी क्रुद्ध । नाराजकुपित क्रुद्ध । क्रोधितसंकुपित क्रुद्ध । नाराज । उत्तेजितउष्मान्वित क्रुद्ध । क्रोध में भरा हुआतेखी पु वि॰ क्रोधयुक्त । क्रुद्धबरहम जिसे गुस्सा आ गया हो । क्रुद्धसकोपित पु वि॰ कुपित । क्रुद्ध । नाराजसरुषित चिढ़ा हुआ । कोपयुक्त । क्रुद्धक्रोधित पु वि॰ कुपित । क्रुद्ध । क्रोधयुक्तरोषान्वित क्रुद्धविवृद्धमन्यु क्रुद्ध । विवृद्धमत्सरतुंद पेट । उदररोषण पाराक्षुब्ध आंदोलित । चंचल । अधीरतांडवित नृत्यशीलसंजात उत्पन्नक्षोभित पु वि॰खफा अप्रसन्न । नाराज । नाखुशखफगी अप्रन्नता । नाताजगीबेरुख जो समय पड़ने पर रुख (मुँह) फेर ले । बेमुरव्वतरुच्छ पु ^१ वि॰
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬