🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:33:30 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्लिष्ट
kliṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
उलझा हुआ, परस्पर-विरोधी वचन (1.6.20) संकुल · परस्परपराहत
कष्ट पाया (3.1.97) क्लिशित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
क्लिष्ट वि॰ [सं॰]
१. क्लेशयुक्त । क्लिशित । दु:खी । दु:ख सें पीड़ित ।
२. बेमेल (बात) । पुर्वापरविरुद्ध (वाक्य) ।
३. कठिन । मुशकिल । जैसे—क्लिष्ट भाषा । क्लिष्ट शब्द ।
४. जो कठिनता से सिद्ध हो । खींच तान का । जैसे,—क्लिष्ट कल्पना ।
५. मुरझाया हुआ । म्लान (को॰) ।
६. क्षतियुक्त (को॰) ।
७. शर्मिंदा किया हुआ (को॰) । यौ॰—क्लिष्टवर्त्म ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लिष्ट mfn. (Pāṇ. vii, 2, 50) molested, tormented, afflicted, distressed, R.; Mālav.; Śak. &c.
wearied, hurt, injured, being in bad condition, worn, R.; Śak.; Megh.; Suśr.
connected with pain or suffering, KapS. ii, 33; Yogas.; Pañcat.
(in rhet.) forced, obscure, not easily intelligible (cf. √ क्लेश्), Sāh.; Pratāpar.; Vām. ii, 1, 21 ff.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (324,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्लिशित, --क्लिष्ट p. p. 1 Distressed, suffering pain or misery. --2 Afflicted, tormented. --3 Faded. --4 Inconsistent, contradictory; e. g. माता मे वंध्या. --5 Elaborate, artificial, (as a composition.). --6 Put to shame. --7 Wearied; hurt, injured. --8 Being in a bad condition, worn. --9 Marred, impaired; Ś. 5. 19; Pt. 1. 11; Ś. 6. 9; disordered; Ś. 7. 14. --10 Dimmed, made faint; Ku. 2. 19. --11 Injured, hurt; Ś. 6. 19. --ष्टं A contradictory statement. --Comp. --वर्त्मन् n. a disease of the eyelids.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0433-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लिष्ट त्रि० क्लिश--क्त वा इडभावः । १ केशयुक्ते २ पीडिते च । ३ पूर्व्वापरविरुद्धार्थके वाक्ये न० अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2344,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्लिष्टः, त्रि, (क्लिश् + क्तः पक्षे नेट् ।) क्लेशयुक्तः । (यथा, मेघदूते ८४ । “इन्दोर्दैन्यं त्वदनुसरणक्लिष्टकान्तेर्बिभर्त्ति” ॥) तत्पर्य्यायः । क्लिषितः २ । पूर्व्वापरविरुद्धवाक्ये, क्ली । तत्पर्य्यायः । संकुलम् २ परस्परपराहतम् ३ । इत्यमरः । ३ । १ । ९७ ॥ (यथा, भागवते । १ । ९ । १२ । “जीवितुं नार्हथ क्लिष्टं विप्रधर्म्माच्युताश्रयाः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-222-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्लिष्ट" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें