🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:36:28 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गतागत
gatāgata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गतागत १ वि॰ [सं॰] आया गया ।
गतागत २ संज्ञा पुं॰
१. आवागमन । जन्ममरण ।
२. पैतरा । कावा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गतागत mfn. (g. अक्षद्यूतादि) going and coming, BhP. xi, 28, 26
गतागत n. going and coming, going to and fro, reiterated motion in general, Bhag. ix, 21; Kathās. iii, (pl.), iic, cxviii, 119
the flight of a bird backward and forward, MBh. vii, 1902
(in astron.) irregular course of the asterisms, VarBṛ.
appearance and disappearance, growth and decline, R. vii, 51, 24
pl. with √ कृ, to enter into a negotiation or treaty, Rājat. viii
cf. गमागम.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (347,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गतागत न० गतं गमनमागतमागमनं द्वयोः, समाहारः । १ गमा- गमनयोः । “एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते” गीता । जीवस्य गतागतं च संसारे मरणोत्तरं पुन- र्जन्मग्रहणरूपम् निष्क्रियस्य तस्य अन्यथा तदसम्भवात् । “गतागतकुतूहलं नयनयोरपाङ्गावधि” रसमञ्जरी । “मध्येन मघानां गतागतं लोहितः करो- ति ततः” वृह० सं० ६ अ० । गतागतेन निर्वृत्तम् अक्ष- [] द्युता० ठक् । गातागतिक यातायातनिष्पादिते त्रि० । पूर्बं गतं पश्चादागतम् । २ पक्षिगतिभेदे जटाधरः । गम- कर्त्तरि क्तं । कर्म्म० । पूर्वं गते पश्चादागते त्रि० । खग- गतिशब्दे विवृतिः । आ + गम--क्तिन् गतोत्तरमागतिः । गताततिरप्यत्र स्त्री । “जावालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्” रामा० अयो० ११० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2514-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गतागतं, क्ली, (गतं ऊर्द्धगमनं आगतं अधोगमनं यत्र ।) पक्षिगतिविशेषः । इति जटाधरः ॥ (गतञ्च आगतञ्च द्वयोः समाहारः ।) यातायातम् । यथा, रसमञ्जर्य्याम् । “गतागतकुतूहल नयनयारपाङ्गावधि ॥” (तथा च भगवदगीतायाम् । ९ । २१ । “ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्त्यलोकं विशन्ति । एवं त्रयीधर्म्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते गतं विनष्टं आगतं पुनः संसारागमन यस्मात् । यं प्राप्य जीवो न पुनर्निवर्त्तते इति वाक्यात् तथात्वम् । पुं, महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । ७९ । [] “नीतिर्ह्यनीतिः शुद्धात्मा शुद्धो मान्यो गतागतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-298-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गतागत" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें